Herën e parë që ndodhi, Laszlo Makra mendoi se kishte grip. Simptomat u shfaqën nga askund në fund të verës së vitit 1989: filluan të dilnin lot nga sytë, kishte probleme me frymëmarrjen dhe nuk mund të ndalonte teshtitjen.
Makra ishte 37 vjeç dhe i shëndetshëm, një shkencëtar klimatik në mes të karrierës në Szeged, Hungari. Më në fund erdhi dimri dhe ai mendoi pak për të. Pastaj, ndodhi vitin e ardhshëm dhe në cdo vit pasardhës.
“Unë kurrë nuk i kam pasur këto simptoma më parë. Ishte verë dhe nuk më bënte sens që të kisha grip 3 vite radhazi”, thotë ai.
Një vit më pas, një mjek më në fund gjeti fajtorin: një lloj bari i zakonshëm, i transportuar në Evropë nga Amerika e Veriut në vitet 1800, dhe është bërë i përhapur në pjesë të Evropës.
Barërat e këqija janë shumë alergjike: një bimë e vetme prodhon miliona kokrra të vogla të polenit të ajrit dhe për disa të sëmurë me astmë, ekspozimi mund të jetë kërcënues për jetën. Në SHBA, pothuajse 50 milionë njerëz preken nga alergjitë ndaj barit çdo vit, duke e zgjatur sezonin e alergjive deri në fillim të nëntorit.
Pas diagnozës, Makra e zhvendosi fokusin e kërkimit të tij në atë se si rritja e temperaturave ndikon në polen. Tani 73 vjeç, profesori i Universitetit të Szeged është bërë një ekspert ndërkombëtar kryesor për këtë temë, duke bërë studimet që tregojnë se sezoni i polenit po bëhet më i gjatë dhe më i rëndë në shumë vende të botës me rritjen e temperaturave.
Ndërsa ka një rritje të qartë të numrit të njerëzve që raportojnë simptoma të alergjive të barit çdo vit, pjesë e një rritjeje globale të alergjive, arsyet pas kësaj janë të ndërlikuara dhe ende të pa kuptuara plotësisht.
Ndotja, rritja e temperaturave, rritja e stuhive dhe përhapja e specieve pushtuese po transformojnë botën e polenit, me pasoja që ndryshojnë nga vendi në vend dhe nga viti në vit. Nga ana tjetër, këto ndryshime kanë efekte komplekse, të larmishme në trupin e njeriut, me pasoja ndonjëherë vdekjeprurëse ose dobësuese.
Astma e stuhive
Në nëntor 2016 në Melburn, departamentet e urgjencës panë një valë mijëra pranimesh pas një stuhie gjatë sezonit të pikut të polenit, duke rezultuar në të paktën nëntë vdekje dhe dhjetëra njerëz në kujdesin intensiv. Më shumë se 8,500 njerëz shkuan në spital pas stuhisë, me policinë dhe zjarrfikësit që morën mijëra telefonata nga njerëz me vështirësi në frymëmarrje. Kombinimi i temperaturave në rënie, lagështia në rritje dhe numri i lartë i polenit nxiti ngjarjen e rrallë të motit, e cila është regjistruar edhe në Londër, Birmingham dhe Napoli.
Edhe pse të rralla, stuhitë janë një shkaktar i njohur për sulmet e astmës dhe alergjikët kanë më shumë gjasa të preken.
Këto “epidemi të astmës” janë regjistruar vetëm gjatë sezoneve të polenit dhe të mykut në natyrë. Saktësisht se si stuhitë shkaktojnë sulmet nuk është e qartë, por shkencëtarët kanë propozuar se është një kombinim i erës që fryn më shumë polen në ajër dhe lagështisë në atmosferë që thyen grimcat e polenit në copa më të vogla që depërtojnë më thellë në rrugët e frymëmarrjes. Ndërsa në atmosferë krijohet më shumë lagështi për shkak të ngrohjes globale, stuhitë po bëhen më të zakonshme dhe më intensive.
Që nga vitet 1960, shkencëtarët thonë se më shumë se 350,000 molekula kimike janë futur në jetën e përditshme, shumë prej të cilave janë ndotës të dëmshëm. Ata po ndërveprojnë me polenin dhe trupin e njeriut për të përkeqësuar alergjitë.
Së pari, ndotja e grimcave nga makinat dhe industria po ndërvepron me polenin, duke bërë që ai të prodhojë më shumë alergjenë. Një studim në Poloni zbuloi se poleni në zonat e ndotura kishte nivele më të larta të një alergjeni kryesor: Bet v1. Rezultatet e këtij efekti shihen në anketat e simptomave. Një studim i vitit 2023 nga shkencëtarët në Universitetin e Mançesterit zbuloi se njerëzit që jetonin në qytete raportuan simptoma dukshëm më të rënda të alergjisë, duke treguar një lidhje të mundshme me ndotësit urbanë.
Më pas, studiuesit teorizojnë se kimikatet dhe ndotësit modernë po dëmtojnë shtresat mbrojtëse në lëkurën dhe mukozën tonë, duke i bërë ato “të rrjedhin” dhe për këtë arsye na bëjnë më të ekspozuar ndaj alergeneve.
E njohur si “hipoteza e pengesës epiteliale”, ekspertët thonë se ky është një nga faktorët që qëndron pas rritjes së njerëzve që vuajnë nga alergjitë e polenit, si dhe ndjeshmëria ndaj ushqimit dhe problemeve autoimune.
Profesoreshë Claudia Traidl-Hoffmann në spitalin universitar Augsburg në Gjermani, thotë se qelizat tona epiteliale, që funksionojnë si një barrierë mbrojtëse në lëkurën dhe organet tona, janë duke u sulmuar vazhdimisht nga kimikatet në epokën moderne.
Në shumë vende, sezoni i alergjive fillon më herët, zgjat më shumë dhe prodhon ngarkesa më të larta polene dhe ka parashikime që rritja e temperaturave do të shkaktojë një rritje të madhe të ashpërsisë me kalimin e kohës. Një vlerësim për Evropën veriperëndimore tregon një rritje prej 60% në të ardhmen.
Ndryshimet tashmë janë duke u regjistruar. Një studim i vitit 2019 zbuloi se nga Islanda në Kanada, disa vende në hemisferën veriore po shohin rritje të polenit kumulativ të lëshuar nga bimët pasi ato përfitojnë nga nivelet më të larta të CO2 dhe temperaturat më të ngrohta. Në SHBA, një rishikim i kohëve të fundit gjeti një prirje të ngjashme, me prodhimin e polenit që parashikohet të rritet me 16-40% deri në fund të shekullit. Por kjo nuk ndodh kudo dhe ndryshimet janë të ndërlikuara dhe të ndryshueshme, me nxehtësi ekstreme dhe përmbytje që ndonjëherë ulin nivelet e polenit. Në Britani, vetëm rreth 30 polene shkaktojnë alergji, me polenin e barit më të zakonshmet. Në të gjithë Britaninë, vitet e fundit ka pasur ndryshime shumë modeste në polenin alergjik, thonë studiuesit.
Specie pushtuese
Në disa pjesë të Evropës, ka një njohje në rritje të rreziqeve të shëndetit publik nga speciet pushtuese me polen alergjik. Në Zvicër, brumbujt që hanë një lloj bari shumë alergjik janë futur nga Amerika e Veriut për të luftuar bimën.
Por bima ka infektuar tashmë disa rajone në Evropë, veçanërisht Hungarinë, Ballkanin, Francën Jugore dhe Italinë veriperëndimore, me rreth 13.5 milionë europianë që vuajnë nga reaksione alergjike ndaj tij, duke rezultuar në kosto shëndetësore me vlerë 7.4 miliardë euro në vit.
Studiuesit thonë se me ndryshimin e klimës, do të ndryshojë edhe komuniteti i bimëve në mbarë botën, me pasoja për polenin. Por saktësisht se si do të duket është ende e paqartë.
Rreziku i polenit – Si nxehtësia, moti i keq dhe ndotja po krijojnë stinët vdekjeprurëse të alergjive / shkruan Gazeta Online Reporteri.net.
