Musolini e deshi dhe aty ndërtoi një shtëpi, Enver Hoxha e bëri bazë ushtarake të izoluar nga bota. Sot, Ivanka Trump dëshiron të transformojë ishullin shqiptar të Sazanit në një bunker për milionerët, vila luksoze dhe pamje që të lë pa frymë. Është pak më pak se një pjesë e historisë së vendit, të cilën vajza e Donald Trump po përgatitet ta transformojë, me bekimin e qeverisë shqiptare e cila e ka bërë turizmin gur themeli të zhvillimit të vendit.
Nëse realizohet, projekti do të përbëhet nga disa dhjetëra vila të gërmuara në shkëmbinjtë e ishullit. Duhen ende autorizime të ndryshme, por në bregdet flitet si një marrëveshje tashmë e nënshkruar.
Vitet socialiste në historinë e ish-ushtarit
Në Sazan nuk ka dyqane që shesin artikuj plazhi ose restorante me menu shumëgjuhëshe. Tani për tani, nuk ka asgjë. Fiq të egër, pisha të gjelbra të ndezura dhe ujë bruz.
Në mes të këtij kopshti të Edenit pa ujë e pa energji elektrike, mijëra bunkerë, mbetje ndërtesash të ‘ngrënë’ nga bimët dhe kënga shurdhuese e cikadave. Këto rrënoja janë gjithçka që ka mbetur nga shtëpitë e mijëra ushtarëve që u vendosën këtu gjatë diktaturës socialiste të Enver Hoxhës, një prej regjimeve më të ashpra, të mbyllura dhe paranojake në botë.
Më shumë se 2 mijë jetonin në këto 5.7 kilometra katrorë , me gra dhe fëmijë, një kinema, një shkollë, një spital, mjaftueshëm për t’i mbajtur të shkëputur nga bota për gjashtë muaj, ndërsa në pjesën tjetër të Shqipërisë mungonte gjithçka. Ylli Mecaj, 78 vjeç, ishte një nga ushtarët e Sazanit. Ai kaloi 18 vjet në ishull, fëmijët e tij lindën atje. Ai u largua pak muaj para rënies së një regjimi për të cilin është ndër të fundit që ka nostalgji.
Shumica dërrmuese e popullsisë shqiptare mbi të gjitha ruan kujtimet e privimit, të emigrimeve klandestine në rrezik të jetës dhe të survejimit.
“Ishulli ishte i mbushur me 2840 bunkerë me mitralozë të rëndë dhe armë të tjera automatike. Kishte gjithashtu kilometra tunele dhe instalime nëntokësore, strehëza dhe mjaftueshëm hapësira për të strehuar municione dhe rezerva ushqimore,” kujton ai për agjencinë e lajmeve France Presse. “Pas rënies së regjimit, në fillim të viteve 90, u ktheva në Sazan, më dhimbte zemra, nisa të qaja duke e parë të shkatërruar, të braktisur, të poshtëruar”, kujton ish-detari, duke ngjitur shkallët që të çojnë në banesën e tij të vjetër, ballkoni i së cilës shikon blunë e detit aq sa mund të kap syri.
Sazani nuk është më Sazan, – tha ai, – nuk ka më armë, nuk ka topa, nuk ka mitralozë kundërajrore, nuk ka anije, bunkerët janë në gërmadha, kush të dojë ta pushtojë.
Rënia e regjimit, kriza dhe rihapja
Pas rënies së regjimit, ishulli u shpëtua nga shkatërrimi i plotë, por me rënien e ekonomisë shqiptare në vitin 1997, të gjitha rezervat dhe depot ushtarake që ndodheshin aty u grabitën. Ajo u rihap për qytetarët vetëm në vitin 2015 . I vendosur strategjikisht në hyrje të Kanalit të Otrantos, midis detit Adriatik dhe Jon, ishulli shërbeu si një post për të gjithë ata që e pushtuan: bizantinët, venecianët, gjermanët, italianët… Ende administrativisht konsiderohet zonë ushtarake.
Sazani vizitohet çdo ditë nga turistët që vijnë me varkë për të ecur nëpër shtigjet gjarpëruese dhe për të admiruar banorin e vetëm të ishullit: një gomar të vogël gri.
Nuk janë zbuluar detaje se si do të ndërtohet hoteli luksoz i familjes Trump, vetëm disa plane të publikuara në Instagram dhe sugjerime gjatë një interviste në korrik. Në të, sipërmarrësja shpjegon se izolimi i ishullit e bën atë një perlë, dhe një “dhimbje koke” logjistike.
“Sjellja e materialeve në ishull nuk është një detyrë e lehtë, por ne do ta bëjmë atë – premton vajza e ish-presidentit amerikan dhe kandidatit të ri për rizgjedhje – të gjitha me “arkitektët më të mirë”. Nëse planet e Ivanka Trump dhe bashkëshortit të saj realizohen, askush nuk e di nëse turistët do të mund të ndalojnë ende atje. Ose nëse bunkerët do të marrin një tjetër fytyrë, atë të vilave luksoze të strehuara nga kureshtarët.
