Nëse keni menduar ndonjëherë nëse Albert Einstein, Marie Curie, Max Planck, Hendrik Lorentz, Erwin Schrödinger, Louis de Broglie, Werner Heisenberg, Ernest Rutherford, Niels Bohr kanë qenë ndonjëherë të gjithë së bashku duke diskutuar fizikën dhe kiminë në të njëjtin vend, përgjigjja po. Kjo ndodhi me rastin e konferencave Solvay, një seri takimesh të mbajtura në Bruksel duke filluar nga viti 1911 të konceptuara nga kimisti dhe sipërmarrësi i pasur Ernest Solvay.
Qëllimi i seminareve ishte tejkalimi i vështirësive të shkaktuara nga ekzistenca e dy qasjeve ndaj fizikës: fizikës klasike dhe teorisë kuantike. Ajo që mbetet nga ato konferenca, përveç “revolucionit kuantik”, janë fotografitë. Në veçanti njëra, të cilën disa e kanë quajtur “fotografia më inteligjente në histori”.
Gjatë gjithë shekullit të 19-të, studiuesit kishin menduar se bota e proceseve fizike mund të përshkruhej me ekuacionet e Isaac Newton dhe James Clerck Maxwell. I pari kishte formuluar ligjet e lëvizjes dhe gravitacionit universal dhe ishte quajtur “babai i fizikës klasike” ndërsa i dyti kishte përshkruar fenomenin e elektricitetit para gjithë të tjerëve falë teorisë së tij klasike të rrezatimit elektromagnetik.
Por në fund të shekullit të 19-të dhe në fillim të shekullit të 20-të, vëzhgimet e reja të rrezeve X, elektroneve, rrezatimit bërthamor dhe efektit fotoelektrik po “shkatërronin këtë pamje rozë”. Fizika klasike ishte “tempulli i Jeruzalemit në gërmadha”, siç e quajti Ajnshtajni në një letër drejtuar një miku. Fizikantë si Max Planck dhe Walter Nernst besonin se këto probleme kërkonin organizimin e një kongresi ndërkombëtar që mund të përpiqej të jepte një zgjidhje. Kështu filloi udhëtimi i gjatë i Solvays, disa kushtuar fizikës, të tjerët kimisë.
Takimi i parë u zhvillua në vitin 1911. Ai drejtohej nga Lorentz. Tema e seminarit: “Rrezatimi dhe kuantet”. Ishte kongresi ai që prezantoi problemin e bashkëjetesës së dy qasjeve ndaj fizikës. Ishte Ajnshtajni, i dyti më i riu nga 24 shkencëtarët pjesëmarrës (32 vjeç), por tashmë një figurë qendrore duke pasur parasysh zhvillimin e teorisë së relativitetit special (1905) me formulën e tij të famshme: E=mc².
Aty ishte edhe matematikani dhe filozofi i shkencës Henri Poincaré, i cili tashmë kishte propozuar atë formulë elegante, por pa i dhënë vlerën e një parimi të përgjithshëm. Planck, babai i mekanikës kuantike, Rutherford, njeriu që zbuloi protonet dhe Kamerlingh-Onnes, i cili zbuloi ekzistencën e super-përçueshmërisë dhanë kontributin e tyre. Mes 23 burrave, ishte edhe një grua. Një nga mendjet më të mëdha në histori: gruaja e parë që fitoi një çmim Nobel dhe ende personi i vetëm sot që e ka fituar atë çmim në dy fusha të ndryshme shkencore. Ajo fitoi të parin në fizikë në vitin 1903 për studimet e tij mbi rrezatimin. Ajo do të fitonte të dytin në kimi atë vit për zbulimin e elementeve radium dhe polonium (i dyti u emërtua ashtu për nder të origjinës së tij polake). Emri i saj ishte Marie Curie.
Në konferencën e tretë, e cila u mbajt në vitin 1921 (e dyta, më 1913, trajtonte strukturën e materies), bota kishte ndryshuar. Kishte ndodhur Lufta e Parë Botërore dhe Gjermania e mundur, ishte dënuar. Kështu, shumica e shkencëtarëve gjermanë u penguan të merrnin pjesë. Në shenjë proteste, Ajnshtajni refuzoi ftesën. Ai ndërkohë kishte zhvilluar teorinë e relativitetit të përgjithshëm në vitin 1916 dhe kishte hequr dorë nga shtetësia gjermane në vitin 1896 duke u bërë shtetas zviceran. Atë vit ai do të fitonte Nobelin “për kontributin e tij në fizikën teorike, veçanërisht për zbulimin e ligjit të efektit fotoelektrik”.
3 vjet më vonë, në konferencën e katërt që trajtonte përçueshmërinë elektrike të metaleve, vetoja ndaj shkencëtarëve gjermanë mbeti. Në të pestën, më e famshmja problemi ndaj studiuesve gjermanë kishte rënë. Ajo u zhvillua nga 24 deri më 27 tetor 1927. Në qendër të kongresit ishin fotonet, elektronet dhe teoria kuantike e sapoformuluar. Praktikisht të gjithë ata që kishin kontribuar në formulimin e kësaj teorie ishin aty. Midis tyre, Heisenberg, i cili komentoi atë takim si më poshtë: “Përmes mundësisë së shkëmbimit ndërmjet përfaqësuesve të fushave të ndryshme të kërkimit, kjo konferencë kontribuoi jashtëzakonisht shumë në sqarimin e themeleve fizike të teorisë kuantike. Ajo përbën, si të thuash, përfundimin e jashtëm të teorisë kuantike.”
Pikërisht me atë rast është bërë ajo fotografi. 29 persona, 17 çmime Nobel (tashmë të fituara ose gati për të fituar). 29 persona, me një IQ të përgjithshme të llogaritur në 4720, jo shumë larg dyfishit të asaj të njerëzve normalë (29 persona normalë të aftë për punë kanë një IQ të përgjithshme prej 2900). Fotoja është bërë jashtë Institutit Ndërkombëtar të Fizikës Solvay në Leopold Park, jo shumë larg vendit ku ndodhet sot Parlamenti Evropian.
Të vendosur në tre rreshta (dy rreshta ulur dhe një në këmbë), ata janë të gjithë me kostume të zeza ose të errëta, përveç Arthur Compton, Ralph Fowler dhe Erwin Schrödinger (që ende mbahen mend nga shumë sot edhe më shumë sesa për ekuacionin që mban emrin e tij, për eksperimentin e mendimit paradoks me një mace) të veshur me gri. Disa janë me kravata, të tjerët me papion. Shprehjet janë serioze. Ka nga ata që kanë shkop, nga ata që e mbajnë kapelën me duar. Marie Curie mban gjithashtu një shall shumëngjyrësh. Është vërtet fotografia më “inteligjente” e bërë ndonjëherë.
Konferencat vazhduan. Ishin ende dy vite para Luftës së Dytë Botërore. Ndonjëherë kishte diskutime të forta veçanërisht në tavolinë, kur zhvilloheshin diskutime edhe më të rëndësishme se ato në seminare zyrtare. Në 1927-ën, Ajnshtajni po shpjegonte se parimi i pasigurisë së Heisenberg (dhe për rrjedhojë vetë mekanika kuantike) ishte i gabuar. Bohr, i cili ishte i pari që përshkroi strukturën e atomit, e kundërshtoi fuqishëm atë. Debati mes të dyve vazhdoi për vite me radhë derisa Ajnshtajni shqiptoi një nga frazat e tij të famshme: “Zoti nuk luan me zare”. Përgjigja e Bohr-it nuk vonoi: “Mos i tregoni Zotit se çfarë bëni”.
Pas Luftës së Dytë Botërore takimet rifilluan. Natyrisht, protagonistët e Solvay-t ndryshuan (para Luftës së Dytë Botërore, Lorentz vdiq në 1928 dhe Curie në 1934). Ndërkohë, kutia e Pandorës ishte hapur: bomba atomike. Dhe një nga baballarët, në mos babai i kësaj arme, J. Robert Oppenheimer, i cili kishte “fituar” duelin me Heinsenberg për zhvillimin e bombës, ishte presidenti i konferencës së 1964-ës për strukturën dhe evolucionin e galaktikave. ©LAPSI.al
Vetëm një grua/ Pse kjo është “fotoja më inteligjente në histori” appeared first on Lapsi.al.
