Bombardimet e pamëshirshme ruse në Mariupol i kishin kthyer rrugët në gërmadha dhe oborret në varreza.
Por disa metra nën tokë në qytetin juglindor të Ukrainës, një romancë po lulëzonte.
Valeria Subotina, 33 vjeç, ishte strehuar në fabrikën e madhe të çelikut Azovstal, bastioni i fundit në qytet, pasi ishte i rrethuar nga forcat ruse në pranverën e 2022.
Në bunker, krahas ushtarëve dhe civilëve, Valeria po punonte me brigadën e ushtrisë Azov si oficere shtypi, duke komunikuar tmerret e rrethimit disamujor të Rusisë në mediat globale.
Aty, gjithashtu, ishte i fejuari i saj Andriy Subotin, një oficer 34-vjeçar i ushtrisë ukrainase, duke mbrojtur fabrikën.
Dyshja e kishin gjetur njëri-tjetrin përmes punës rreth tre vjet para rrethimit.
Kur Andriy takoi Valerian, ishte dashuri me shikim të parë.
“Ai ishte i veçantë,” thotë Valeria.
“Ai ishte gjithmonë i sjellshëm dhe kurrë nuk refuzoi të ndihmonte askënd.”
Andriy ishte optimist, thotë ajo. Ai dinte të ishte i lumtur dhe gjente gëzim në gjërat e vogla: motin me diell, buzëqeshjet, shoqërinë e miqve.
“Në ditën e parë që u takuam, kuptova se Andriy ishte shumë ndryshe nga të tjerët.”
Brenda tre muajsh, ata ishin vendosur së bashku, duke marrë me qira një shtëpi të vogël njëkatëshe në Mariupol me një kopsht. Çifti filloi të ndërtonte një jetë së bashku.
“Udhëtuam shumë, shkuam në male, takuam miq,” thotë Valeria.
“Ne peshkuam së bashku dhe kaluam shumë kohë jashtë. Vizituam teatro, koncerte dhe ekspozita. Jeta ishte e bukur.”
Ata vendosën të martoheshin dhe ëndërruan për një dasmë të madhe në kishë me familjen dhe miqtë. Ata zgjodhën unazat e martesës.
“Për disa vjet përpara pushtimit të plotë, isha vërtet e lumtur,” kujton ajo.
Gjithçka ndryshoi në shkurt 2022.
Pak ditë para 24 shkurtit, ditën kur filloi pushtimi në shkallë të gjerë, Andriy i kërkoi Valerisë të largohej nga qyteti. Ajo refuzoi.
“E dija se çfarëdo që të ndodhte, duhej të isha në Mariupol, duhej të mbroja qytetin tim.”
Javë më vonë, ata ishin të dy nën tokë, në bunkerët Azovstal.
Ata mund ta shihnin njëri-tjetrin vetëm herë pas here, por kur e bënin, ato ishin momente të “lumturisë së pastër”.
Në këtë pikë, Mariupol ishte pranë një katastrofe humanitare.
Goditjet në infrastrukturë kishin ndërprerë furnizimin me ujë dhe energji elektrike në pjesë të qytetit dhe kishte mungesa ushqimore. Shtëpitë dhe ndërtesat e civilëve, gjithashtu, ishin shkatërruar.
Më 15 prill, një bombë e madhe u hodh mbi uzinë. Valeria i shpëtoi vdekjes për pak.
“Unë u gjeta mes trupave të pajetë, e vetmja e gjallë. Nga njëra anë, një mrekulli, por nga ana tjetër, një tragjedi e tmerrshme”.
Ajo duhej të kalonte tetë ditë në një spital nëntokësor në fabrikë.
“Era e gjakut dhe kalbëzimit ishte kudo,” thotë ajo.
“Ishte një vend shumë i frikshëm ku ishin shtrirë gjithandej shokët tanë të plagosur, me gjymtyrë të prera. Ata nuk mund të merrnin ndihmën e duhur sepse kishte shumë pak furnizime mjekësore.”
Andriy ishte thellësisht i shqetësuar për Valerian pas lëndimit të saj dhe filloi të planifikonte një martesë pikërisht atje, në bunker.
“Më dukej sikur ishte me nxitim, sikur nuk do të kishim më kohë”, thotë Valeria.
“Ai bëri me duart e tij disa unaza martese nga fletë kallaji dhe më kërkoi të martohesha me të. Sigurisht, thashë që po.
“Ai ishte dashuria e jetës sime. Dhe unazat tona të bëra me fletë kallaji, ato ishin perfekte.”
Më 5 maj, çifti u martua nga një komandant i vendosur në uzinë. Ata kishin një ceremoni në bunker, të veshur me uniformat e tyre si veshje dasme.
Andriy i premtoi gruas së tij se do të bënin një dasmë të mirëfilltë kur të ktheheshin në shtëpi, me unaza të vërteta dhe një fustan të bardhë.
Dy ditë më vonë, më 7 maj, ai u vra në fabrikën e çelikut, nga granatimet ruse.
Valeria nuk e mori vesh menjëherë.
“Njerëzit shpesh thonë se ndjen diçka brenda kur vdes një njeri i dashur. Por unë, përkundrazi, isha në humor të mirë. Isha e martuar dhe e dashuruar”.
“Isha nuse, isha grua dhe tani jam e ve. Fjala më e frikshme”, thotë ajo.
“Nuk mund të reagoja ashtu siç doja në atë moment.”
Ushtarët ukrainas në Azovstal më në fund u dorëzuan më 20 maj. Valeria e gjeti veten mes 900 robërve të luftës të marra me forcë nga ushtria ruse nga Mariupol.
Valeria i mbijetoi 11 muajve të robërisë ruse dhe ka treguar për tortura dhe abuzime. Andriy shfaqej shpesh në ëndrrat e saj.
Në prill të vitit të kaluar, ajo u lirua si pjesë e një shkëmbimi të të burgosurve dhe tani është kthyer në Ukrainë.
Është e vështirë të thuhet se sa njerëz u vranë si rezultat i granatimeve ruse të Mariupolit, por autoritetet lokale thonë se numri i kalon 20,000.
Sipas OKB-së, 90% e ndërtesave të banimit janë dëmtuar ose shkatërruar dhe trupat janë ende në rrënoja.
Me sa di Valeria, trupi i të shoqit ka mbetur në fabrikën e çelikut Azovstal në qytetin tashmë të pushtuar.
Ndonjëherë, thotë ajo, shikoj nga qielli dhe flas me të./vizionplus.tv
