Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Rishi Sunak, ka thirrur zgjedhjet e përgjithshme për 4 korrik, duke nisur një fushatë gjashtë-javore që mund të bëjë që partia e tij Konservatore të largohet nga pushteti pas 14 vjetësh.
Pse Sunak thirri zgjedhjet e përgjithshme tani?
Mbretëria e Bashkuar ka filluar të dalë nga një krizë e kostos së jetesës gjatë së cilës çmimet e mallrave thelbësore u rritën që kur Rusia pushtoi Ukrainën dy vjet më parë. Mesazhi i Sunak për vendin është se ekonomia është në rrugën e duhur dhe vetëm partia e tij mund të sigurojë stabilitet.
Shumë vëzhgues kishin pritur që zgjedhjet të mbaheshin në vjeshtë – ndoshta në tetor ose nëntor – por Sunak duket se beson se perspektivat për partinë e tij nuk kanë gjasa të përmirësohen nga tani e tutje, dhe ai ndoshta shpresonte se një element befasie do ta lejonte atë të fitojë pikë ndaj partisë opozitare Laburiste, të udhëhequr nga Keir Starmer.
Çfarë ndodh më pas?
Sunak i është dhënë leja nga mbreti për të shpërbërë parlamentin – një pushtet i mbajtur zyrtarisht nga monarku britanik, megjithëse në fakt është vendim i kryeministrit. Pas 30 majit, parlamenti aktual pushon formalisht së ekzistuari dhe deputetët e tij bëhen kandidatë – të cilët do të duhet të bindin votuesit se duhet të rizgjidhen. Ministrat e qeverisë vazhdojnë të kryejnë detyrat e tyre deri në formimin e administratës së re.
A ka gjasa të humbasë Sunak?
Sigurisht nëse sondazhet e opinionit janë të sakta: Partia Laburiste e Keir Starmer ka mbajtur një epërsi të konsiderueshme ndaj konservatorëve për muaj të tërë dhe shumica e ekspertëve presin një fitore relativisht bindëse për Laburistët.
Megjithatë, fushatat zgjedhore ndonjëherë mund të ndryshojnë rezultatin – si në vitin 2017, kur kryeministrja konservatore Theresa May thirri zgjedhjet ndërsa kryesonte në sondazhe, por humbi shumicën e saj pas një fushate katastrofike. Më pas asaj iu desh të qeveriste në partneritet me Partinë Unioniste Demokratike të Irlandës së Veriut (DUP).
Cilat janë çështjet kryesore në rrezik?
Të dyja palët pretendojnë se janë në gjendje të ofrojnë stabilitet ekonomik – megjithëse laburistët mund të tregojnë për periudhën kaotike nën paraardhësen e Sunak, Liz Truss, gjatë së cilës normat e hipotekave u rritën dhe do të pyesin votuesit nëse ndihen më mirë pas 14 viteve të sundimit konservator.
Partia Laburiste, slogani kryesor i të cilëve është “Ndrysho”, do të fokusohet gjithashtu në gjendjen e shërbimeve publike, veçanërisht në Shërbimin Shëndetësor Kombëtar, ku listat e pritjes janë rritur ndjeshëm.
Të dyja palët do të pretendojnë se janë të ashpra ndaj migracionit: Sunak ka premtuar në mënyrë të përsëritur të ndalojë varkat, por laburistët argumentojnë se plani i tij për të dërguar njerëzit që vijnë në Mbretërinë e Bashkuar nga rrugë të paligjshme për t’u zhvendosur në Ruandë është i kushtueshëm dhe jopraktik.
Si do të ecin partitë e tjera politike?
Liberal Demokratët, të udhëhequr nga Ed Davey, i cili ishte ministër në qeverinë 2010-15 në pushtet së bashku me konservatorët, shpresojnë të sfidojnë partinë e Sunak në një varg vendesh në jug të Mbretërisë së Bashkuar. Shumë prej tyre mbahen nga ministra të lartë, duke përfshirë kancelarin Jeremy Hunt, të cilin Liberal Demokratët shpresojnë ta rrëzojnë.
Partia e Gjelbër, e cila ka vetëm një deputet në Westminster, shpreson të fitojë një vend tjetër, në qytetin e Bristol, përveç atij në Brighton, pasi pati një performancë të fortë në zgjedhjet e fundit lokale.
Partia Kombëtare Skoceze, e cila bën fushatë për pavarësinë skoceze, është tani e treta më e madhe, me 43 deputetë. Por pas një periudhe të trazuar që së fundmi pa liderin e saj Humza Yusuf të jepte dorëheqjen si ministër i parë i Skocisë, Laburistët kanë shpresa të mëdha për të fituar vende nga SNP në Skoci – duke e ndihmuar atë në një shumicë në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar si një e tërë.
Si do të zhvillohet fushata?
Nëpërmjet një “lufte ajrore” të furishme, në të cilën liderët e partive synojnë të bëhen kryeministër i Britanisë përmes manifesteve, nisjeve të shkëlqyera dhe debateve kokë më kokë; dhe, në të njëjtën kohë, përmes 650 garave individuale për t’u bërë deputetë vendas.
Betejat në bazë përfshijnë një luftë më pak magjepsëse, me mijëra aktivistë që trokasin në dyer, shpërndajnë fletëpalosje dhe bisedojnë me votues individualë.
Çfarë ndodh në ditën e votimit?
Vendvotimet hapen në orën 7 të mëngjesit dhe mbyllen në orën 22:00 të ditës së votimit, ku shumica e votuesve marrin pjesë personalisht për të shënuar preferencën e tyre me laps dhe për ta vendosur letrën në një kuti votimi plastike.
Në mbyllje të sondazheve publikohet një exit poll, i cili tenton të parashikojë saktë rezultatin. Rezultatet nga çdo zonë zgjedhore nisin të dalin gjatë gjithë natës teksa zyrtarët lokalë numërojnë pirgjet e fletëvotimeve. Deri në mëngjes, priret të jetë e qartë se kush është fituesi.
Çfarë ndodh më pas?
Nëse laburistët fitojnë zgjedhjet me një shumicë të plotë, Starmer do të lëvizte shpejt për të shpallur një ekip të ri ministror, me një sërë sfidash të rëndësishme për t’u përballur pothuajse menjëherë – duke përfshirë organizimin e një samiti të madh evropian në pronën angleze të Pallatit Blenheim më 18 korrik.
A do të mbetet Sunak si deputet?
Ai thotë po: i pyetur në shfaqjen televizive “Loose Ëomen” javën e kaluar, kryeministri tha se e donte shtëpinë e tij në zonën elektorale të Yorkshire të Richmond – ku ai ka ndërtuar një pishinë të brendshme – dhe do të qëndronte për të përfaqësuar zgjedhësit e tij.
Por shumë në Westminster presin që, si David Cameron, i cili premtoi të qëndrojë pas referendumit të Brexit dhe dha dorëheqjen me shpejtësi kur humbi, Sunak do të largohej nga parlamenti nëse humbte më 4 korrik.
Sunak dhe gruaja e tij, Akshata Murty, kanë një pronë në Kaliforni, ku u takuan dhe më parë ai ka folur ngrohtësisht për kulturën sipërmarrëse të SHBA. /vizionplus.tv
