Në fillim të viteve 1980, Lufta e Ftohtë ishte rindezur. Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik ishin të angazhuara në një garë ndërkontinentale të armatimeve bërthamore, të cilën Regani e zgjeroi në hapësirë me zhvillimin e Iniciativës Strategjike të Mbrojtjes (SDI). Dy superfuqitë kishin vendosur raketa bërthamore me rreze të mesme veprimi në Evropë. Ato ishin gjithashtu në konflikt në pjesë të ndryshme të Botës së Tretë, nga Afganistani, Jemeni dhe Afrika Lindore deri në Nikaragua dhe El Salvador.
Në atë kohë, Bashkimi Sovjetik pësoi një ndërrim të shpejtë të udhëheqësve të plakur. Leonid Brezhnev, i cili vdiq në vitin 1982 në moshën 76 vjeç, u pasua nga Yuri Andropov, i cili vdiq në vitin 1984. Ai u pasua nga Konstantin Chernienko, i cili vdiq në mars të vitit 1985.
Me iniciativën e Ministrit të Jashtëm Sovjetik Andrei Gromyko, udhëheqja i kaloi brezit të ri. Udhëheqësi i ri sovjetik ishte Mikhail Gorbachev, i cili ishte 54 vjeç. Kryeministrja britanike Margaret Thatcher e kishte takuar atë në Londër një vit më parë, në udhëtimin e tij të parë jashtë bllokut komunist, dhe kishte deklaruar: “Ky është një njeri me të cilin mund të bëj biznes”.
Pas muajsh përgatitjesh midis Eduard Shevardnadzes – i cili kishte zëvendësuar Gromykon si Ministër i Jashtëm Sovjetik – dhe Sekretarit të Shtetit të SHBA-së George Shultz, një takim i nivelit të lartë midis Gorbaçovit dhe Reganit u caktua për nëntor 1985 në Gjenevë, në Zvicrën neutrale. Më 19 nëntor, Regani e përshëndeti Gorbaçovin jashtë ndërtesës ku ndodhej misioni amerikan. Pavarësisht të ftohtit të acartë, Regani kishte veshur vetëm kostumin e tij, ndërsa Gorbaçovi kishte veshur një pallto dhe një shall të mbështjellë rreth qafës. Në fotografinë e famshme të takimit të tyre të parë, Regani dukej të ishte më i riu nga të dy, kur në fakt ai ishte 20 vjet më i madh.
Fillimisht, ishte planifikuar një takim privat gjysmë ore midis dy udhëheqësve, me praninë vetëm të përkthyesve të tyre. Në fund, takimi zgjati 1 orë e një çerek dhe të dy udhëheqësit dolën nga dhoma duke buzëqeshur. Më vonë atë ditë, me sugjerimin e Reaganit, të dy udhëheqësit u takuan përsëri në një dhomë me oxhak në Liqenin e Gjenevës dhe zhvilluan bisedime private.
Hapi i parë drejt afrimit – Samiti i Gjenevës nuk rezultoi në ndonjë marrëveshje midis dy superfuqive, por hapi rrugën për një ulje serioze të Luftës së Ftohtë në vitet që do të vinin.
Bisedime të vështira
Pavarësisht “kimisë” së mirë personale midis dy udhëheqësve, negociatat nuk ishin të lehta. Pala amerikane donte një reduktim të armëve bërthamore, si në arsenalet ndërkontinentale ashtu edhe në raketat me rreze të mesme veprimi në Evropë. Pala sovjetike donte mbi të gjitha që SHBA-të të ndalonin zhvillimin e sistemit anti-raketor SDI, teknologjinë për të cilën sovjetikët nuk e zotëronin.
Në një moment, kur Reagan theksoi nevojën për të reduktuar arsenalet e tyre bërthamore, Gorbaçovi kundërshtoi duke thënë se Shtetet e Bashkuara kishin ndërprerë negociatat e mëparshme për kontrollin e armëve bërthamore në vitin 1979. Reagan deklaroi se kjo kishte ndodhur për shkak të pushtimit sovjetik të Afganistanit, por Gorbaçovi besonte se ndërprerja e këtyre bisedimeve ishte për shkak të interesave të kompleksit ushtarako-industrial amerikan.
Në përgjigje, Reagan deklaroi se shpenzimet amerikane për armatime ishin vetëm 3% e PBB-së së SHBA-së dhe për këtë arsye nuk kishin shumë rëndësi për industrinë amerikane (një fakt që u konfirmua nga ulja drastike e shpenzimeve amerikane për armatime pas përfundimit të Luftës së Ftohtë).
Kur Gorbaçovi kërkoi që SHBA-të të ndalonin zhvillimin e sistemit të mbrojtjes nga raketat SDI, Reagan reagoi fuqishëm, duke theksuar se shmangia e një holokausti bërthamor nuk mund të mbështetej vetëm në kërcënimin e ndërsjellë të shkatërrimit bërthamor dhe se njerëzimi duhej të zhvillonte mbrojtjen nga raketat për mbijetesën e tij. Kur Reagan ndaloi së foluri, pati heshtje të plotë në dhomë, derisa Gorbaçovi deklaroi: “Z. President, nuk pajtohem me ju, por shoh se e mendoni vërtet atë që thoni.”
Mospajtim për deklaratën e përbashkët
Gjatë takimeve, Regani iu referua të drejtave të njeriut – blloku sovjetik ishte zotuar t’i mbronte ato në “Marrëveshjet e Helsinkit” të vitit 1975, por shkelje të konsiderueshme të tyre po ndodhnin si në Bashkimin Sovjetik ashtu edhe në shtetet e tjera anëtare të Paktit të Varshavës. Gorbaçovi kundërshtoi duke thënë se të drejtat e njeriut të njerëzve me ngjyrë, grave dhe të papunëve po shkeleshin në SHBA, duke theksuar se nuk kishte papunësi në Bashkimin Sovjetik.
Në fund të fundit, në këtë samit nuk ishte e mundur të kapërceheshin dallimet midis dy palëve në lidhje me reduktimin e armëve bërthamore dhe heqjen e sistemit anti-raketor SDI. Teksa SHBA-të këmbëngulën në zhvillimin e sistemit anti-raketor, Bashkimi Sovjetik e konsideroi të nevojshme të rriste armët e tij bërthamore për të ruajtur fuqinë e tij parandaluese.
Të dyja palët u kufizuan në lëshimin e një deklarate të përbashkët duke theksuar atmosferën e mirë të takimit dhe duke iu referuar vazhdimit të negociatave. Në hartimin e deklaratës së përbashkët, Gorbaçovi lëvizi ndjeshëm drejt qëndrimeve amerikane. Megjithatë, në përpjekjen e bërë brenda natës nga dy zyrtarë të rangut më të ulët për të finalizuar tekstin e saj, sovjetikët ishin të ngurtë në favor të qëndrimeve të mëparshme sovjetike.
Të nesërmen, kur të dy udhëheqësit u takuan përsëri me shtabet e tyre, Schultz iu drejtua Gorbaçovit me një ton të fortë në lidhje me tërheqjen që po afronte në pozicionin sovjetik. Më pas, Gorbaçovi iu drejtua njerëzve të tij dhe u tha atyre se për këtë ishte rënë dakord një ditë më parë, siç i raportoi përkthyesi amerikan udhëheqjes amerikane.
De-eskalimi i konfrontimit
Samiti i Gjenevës nuk pati ndonjë marrëveshje midis dy superfuqive, por hapi rrugën për një ulje serioze të tensioneve të Luftës së Ftohtë. Kjo u pasua nga samiti i dytë i Reaganit me Gorbaçovin në Rejkjavik të Islandës në vitin 1986, marrëveshja për shkatërrimin e raketave bërthamore me rreze të mesme veprimi në vitin 1987 dhe marrëveshja për reduktimin e raketave bërthamore ndërkontinentale në vitin 1989.
Arsyeja pse sovjetikët ndryshuan qëndrimet nga ato amerikane për këto dy çështje ishte se ata e kishin kuptuar që sistemi anti-raketë SDI ishte teknikisht i pamundur të shkatërronte secilën prej mijëra raketave bërthamore sovjetike në rast të një lëshimi masiv dhe për këtë arsye nuk e dobësonte aftësinë parandaluese sovjetike. ©LAPSI.al
Si ndodhi/ Takimi që i dha fund “Luftës së Ftohtë” appeared first on Lapsi.al.
