Kufomat ishin grumbulluar kudo – në kuzhina, shtretër dhe madje edhe në djep foshnjash. Njerëzit qëndronin në heshtje mbi tasat e mëngjesit dhe gotat e verës. Fshati i vogël hungarez, me një grumbull shtëpish njëkatëshe dhe tokash bujqësore, u bë zemra e një prej rrjeteve më vdekjeprurëse dhe më të çuditshme të vrasjeve në histori.
Nga viti 1911 deri në vitin 1929, gratë në të gjithë fshatin Nagyrev dhe rajonin Tiszazug përdorën helmin e arsenikut të përgatitur në shtëpi për t’u çliruar nga burrat, prindërit, të dashururit dhe fëmijët. Teksa disa kërkonin liri dhe hakmarrje, për të tjerat kjo ishte një domosdoshmëri e hidhur.
Ajo që filloi si pëshpëritje nëpër tavolinat e kuzhinës u shndërrua në një rrjet vrasjesh aq të madh saqë regjistroi 43 të dyshuar. Të paktën 28 prej tyre u nxorën në gjykatë për vdekjen e më shumë se 100 personave.
Numri i vërtetë ishte ndoshta trefishi i kësaj shifre, me policinë që thotë se deri në 300 persona mund të jenë helmuar. Ajo që është e sigurt është se Nagyrev nuk ishte thjesht një fshat, ai u bë një varrezë e ndërtuar nga gratë që kishin mësuar të mbijetonin duke vrarë.
Në fillim të shekullit të 20-të, Nagyrev ishte një vend i vështirë dhe i ashpër, me më shumë bagëti sesa njerëz. Më pak se 1500 persona jetonin atje, dhe numri i tyre po pakësohej që para se Lufta e Parë Botërore ta shkatërronte Evropën. Familjet ia dilnin mbanë duke u marrë me bujqësi. Gratë drejtonin shtëpitë, punonin tokën dhe rrisnin fëmijët. Burrat kryesisht pinin, ziheshin dhe ndonjëherë zhdukeshin derisa u largohej dehja. Në Nagyrev, alkooli nuk ishte një kënaqësi – ishte bërë një domosdoshmëri. Pothuajse çdo shtëpi kishte vreshtin e vet, dhe “palinka”, një raki e fortë frutash, rridhte si uji.
Burrat i humbnin rrogat në kumar, shkatërronin mobiliet dhe rrihnin gratë e tyre deri në gjak. Lufta vetëm sa e përkeqësoi situatën. Disa burra u kthyen të verbër, të thyer ose të tërbuar nga ajo që tani e quajmë PTSD. Shtëpitë u shndërruan në një burg për gratë dhe martesat u bënë një dënim i përjetshëm me vuajtje. Dhuna në shtëpi ishte normalizuar. Për shumë gra, martesa ishte bërë një barrë dhe shihej gjithnjë e më shumë si një dënim i përjetshëm me vuajtje.
Por Nagyrev kishte një grua që ofroi një zgjidhje tjetër. Emri i saj ishte Zsuzsanna Fazekas, por të gjithë e thërrisnin teze Zsuzsi. E lindur në vitin 1862, ajo ishte mamia e certifikuar e fshatit – një grua e ashpër që, ndryshe nga shumica e grave, i mbante flokët me një topuz të ngushtë dhe kishte një përbuzje të fortë për traditën dhe konformizmin. Duke pirë me pipë, me gjuhë të mprehtë dhe të drejtpërdrejtë, asaj nuk i interesonin shumë rregullat e burrave. Ishte stërvitur në qytetin e Nagyvarad, i cili ishte i rrallë për gratë në atë kohë, dhe ishte kthyer rreth vitit 1890 me 3 fëmijë dhe pa burrë. Ajo ishte larguar prej tij.
Këshilli i fshatit i dha asaj një shtëpi modeste sipas standardeve moderne, por madhështore në Nagyre në atë kohë. Atje ajo lindi foshnje, trajtoi sëmundje dhe në fund u bë një shitëse e heshtur vdekjesh. Certifikata e saj varej mbi një dollap në kuzhinë. Sipër atij dollapi kishte radhë me kavanoza qelqi – disa mbanin bimë medicinale, ndërsa të tjerët helm vdekjeprurës.
Receta e Zsuzsit ishte e thjeshtë – ajo mori shirita letre për mizat, i zhyti në ujë ose uthull dhe i la të qëndronin në ujë. Letra për mizat, e njohur si Millios Legypapir, zhytej në arsenik. Pasi tretej, lëngu ishte i kthjellët, pa erë dhe pothuajse i pamundur për t’u zbuluar. Ajo ua shpërndau grave që kishin nevojë – disa ia paguanin me vezë, ndërsa të tjerat i jepnin dhjamë pule. Shumë prej tyre nuk ishin në gjendje të paguanin fare.
Vrasja e parë e njohur ndodhi në vitin 1911. Rozalia Takacs kishte qenë e martuar për më shumë se 30 vjet me Lajos, një pijanec të dhunshëm. Ajo i kishte duruar grushtet dhe gojën e tij të ndyrë për dekada të tëra. Në fund të vitit 1910, kur Lajos u sëmur, fqinjët e nxitën Rozalian të bënte hapin tjetër. Rozalia vizitoi Zsuzsin, e cila e mësoi si ta përgatiste helmin.
Ajo u përpoq 7 herë ta vriste burrin e saj me arsenik në formë letre mizash, gjë që nuk funksionoi. Më në fund, në dëshpërim, ajo bleu acid arsenik, të përdorur për të vrarë minjtë dhe e përzieu atë në qullin e burrit të saj të pavetëdijshëm. Më 11 janar 1911, Lajos Takacs vdiq – Rozalia më në fund kishte pasur sukses në misionin e saj.
Do të duheshin dy dekada para se Rozalia të dilte në gjykatë dhe të pranonte krimin e saj. Gjatë gjyqit të saj, thuhet se ajo kishte “krenari të çoroditur” për vrasjen. Rozalia vazhdoi të ndihmonte gratë e tjera të bënin të njëjtën gjë. Në vitet që pasuan, vdekjet u shtuan, si dhe mizoria që çoi në to. Burrat e gjymtuar nga lufta u bënë tiranë në shtëpi, disa prej të cilëve përdhunonin gratë e tyre. Disa gra shtatzëna u sulmuan gjithashtu. Fëmijët e tyre u rrahën pa mëshirë.
Një grua, Maria Papai, i tha më vonë policisë se burri i saj e sulmonte vazhdimisht dhe madje e sulmoi egërsisht me një zinxhir. Në vitin 1923, ajo i tregoi shoqes së saj Julianna Lipk, e cila ishte gjithashtu një prodhuese helmesh, planin e saj për ta vrarë atë dhe më pas për t’u dorëzuar. Juliana ishte e përmendur nga thashethemet dhe akuzat. Duke punuar si shërbëtore që nga mosha 10 vjeç, gishtat u drejtuan nga ajo kur vdiq një çift i moshuar dhe i sëmurë me të cilin jetonte. Ajo u akuzua gjithashtu për vrasjen e gjysmëvëllait dhe kunatës së saj.
Pasi Julianna, jetime e re dhe e ngurtësuar nga një jetë brutale, dëgjoi planet e Marias, ajo i tha asaj se nuk kishte nevojë të dorëzohej te autoritetet pasi kishte vrarë burrin e saj – ajo mund ta bënte që të dukej sa më natyrale të ishte e mundur. Edhe pse helmi nuk funksionoi herën e parë, funksionoi herën e dytë. Maria e përzieu pluhurin në kafenë e burrit të saj dhe, kur ai vdiq, mjekët ia vunë fajin një goditjeje në tru, ashtu siç kishte premtuar Julianna.
Vrasjet nuk ishin vetëm punë e Zsuzsit dhe Juliannës. Të tjerë iu bashkuan, përfshirë shërues, vejusha dhe mami. Njohuria u përhap në heshtje, por shpejt, si një zjarr në pyll. Julianna filloi t’i ndihmonte gratë të vrisnin pa kërkuar pagesë. Ajo i dëgjonte ato, u jepte mjetet dhe i shpërfillte marrëveshjet. Kur Maria Koteles, një rrobaqepëse vendase, i tregoi Juliannës për burrin e saj abuziv, Julianna u kthye po atë pasdite me një shishe me helm. E përzieu me palinka dhe ai vdiq nga helmi.
Në fshatrat aty pranë si Tiszakurt, mamitë Eszter Szabo dhe Krisztina Csordas bënë të njëjtën gjë. Ato pranonin gjalpë, yndyrë gatimi ose trëndafila kopshti në këmbim të përzierjeve të tyre toksike. Një nënë, Anna Cser, u dhunua gjatë gjithë shtatzënive të saj. Pasi lindi fëmijën e saj të tretë, ajo e gjeti veten pa qumësht dhe pa energji. Me ndihmën e Zsuzsit, ajo i ushqeu vajzës së saj të porsalindur ujë me sheqer të përzier me arsenik dhe foshnja vdiq brenda pak ditësh.
Shumë gra që e dinin se nuk kishte asnjë mënyrë për t’u kujdesur për të porsalindurit e tyre, filluan t’i helmonin ata si Ana. Nga mesi i viteve 1920, vdekja ishte bërë e zakonshme në rajon dhe policia nuk dinte gjë. Mjekët gjithashtu nuk e kuptuan këtë model – disa madje u korruptuan për të heshtur. Teksa trupat vazhdonin të shtoheshin, letra anonime filluan të mbërrinin në stacionet e policisë, duke akuzuar gratë për helmim të burrave të tyre.
Edhe pse shumica e tyre u injoruan, në qershor të vitit 1929, autoritetet më në fund vepruan. Gjithçka arriti kulmin kur Rozalia Holyba vrau bashkëshortin e saj veteran të luftës me ndihmën e Zsuzsit dhe motrës së saj. Kur Rozalia kërkoi një certifikatë vdekjeje, mjeku rajonal filloi të dyshonte. Ai e kishte parë burrin e saj vetëm një javë më parë dhe nuk tregonte shenja të ndonjë sëmundjeje të rëndë. Një hetim filloi dhe policia arrestoi Zsuzsin pasi një çift rrëfeu se kishin blerë helm nga një mami tjetër, e cila gjithashtu pranoi se e kishte blerë atë nga Zsuzsi.
Zsuzsi u lirua me kusht, por nuk e kuptoi që në fillim se ishte një truk. Policia donte ta vëzhgonte, të ndiqte lëvizjet e saj dhe të identifikonte pjesën tjetër të rrjetit. Më 19 korrik, teksa oficerët iu afruan shtëpisë së saj, ajo nxori një shishe me helmin e saj nga fustani dhe e piu. Policia e gjeti Zsuzsin duke u dridhur në dysheme, me këmbët që i dridheshin. Ata u përpoqën t’i jepnin qumësht në fyt, duke shpresuar ta bënin të vjellë, por ajo i shtrëngoi nofullat. U thirr një mjek dhe ata u përpoqën ta çonin në spital, por ajo vdiq.
Atë verë, policia shkoi derë më derë, duke marrë në pyetje dhe arrestuar të dyshuar në të gjithë rajonin Tiszazug. Disa, si Zsuzsi, i dhanë fund jetës para gjyqit, ndërsa të tjerë iu nënshtruan pyetjeve brutale, marrjeve në pyetje në grup, vizitave në mesnatë, manipulimit dhe kërcënimeve. Një oficer, rreshteri Janos Bartok, u fsheh nën një shtrat teksa dy të dyshuar, përfshirë Rozalia Holyba, diskutonin krimet e tyre. Kur Rozalia pranoi të rrëfehej, ai doli jashtë dhe i kapi kyçin e këmbës në shenjë triumfi.
Përfundimisht, 28 persona dolën në gjyq – 20 ishin nga Nagyrev dhe gati tre të katërtat e viktimave të konfirmuara ishin fqinjët e tyre. 5 gra, përfshirë Rozalia Takacs, Julianna Lipka dhe mamitë Eszter Szabo dhe Krisztina Csordas, u dënuan me vdekje me varje. Dënimet e Juliannës dhe Rozalias u reduktuan më vonë në burgim të përjetshëm.
Historia u harrua shpejt, por gratë e Nagyrevit e kishin përdorur helmin si armë për të rimarrë liritë e tyre nga burrat abuzivë. Për to, drejtësia nuk erdhi nga ligji – ajo vinte nga dollapët e kuzhinës dhe lugët e çajit. ©Daily Mail, përshtati në shqip LAPSI.al
Historia e pazakontë/ Fshati i grave që vranë qindra burra appeared first on Lapsi.al.
