Sulmi ndaj tre prej objekteve bërthamore të Iranit nga Shtetet e Bashkuara ishte i pamatur dhe i panevojshëm. Tani që u bë, shpresoj shumë që të ketë pasur sukses.
Ky është paradoksi për shumë ish-zyrtarë si unë, të cilët punuan në problemin bërthamor të Iranit gjatë administratave të mëparshme. Ne ndanim një vendosmëri që Iranit të mos i lejohet kurrë të prodhojë ose të zotërojë një armë bërthamore. Irani pa armë bërthamore është mjaft i keq: një sponsor kryesor shtetëror i terrorizmit; një forcë shkatërruese dhe destabilizuese nëpërmjet përfaqësuesve të tij në Liban, Siri, Gaza, Jemen dhe Irak; një kërcënim ekzistencial për Izraelin.
Një Iran me armë bërthamore do të ndihej i inkurajuar të vepronte me një pandëshkueshmëri edhe më të madhe në secilën prej këtyre fushave.
Pse atëherë sulmi ishte një gabim?
Së pari, nuk duhej të kishte ardhur kurrë deri këtu.
Në vitin 2015, administrata Obama, së bashku me Britaninë, Francën, Gjermaninë, Rusinë, Kinën dhe Bashkimin Europian, arritën një marrëveshje me Teheranin mbi Planin e Përbashkët Gjithëpërfshirës të Veprimit, ose JCPOA. Marrëveshja bërthamore në fakt e vendosi programin e Iranit për të prodhuar material të zbërthyeshëm në një kuti të mbyllur, me procedura të rrepta për monitorimin e programit bërthamor të Iranit. Marrëveshja e shtyu “shpërthimin” – sasinë e kohës që do t’i duhej Iranit për të prodhuar uranium të mjaftueshëm për një armë të vetme bërthamore – në të paktën një vit.
Nëse Irani do ta shkelte marrëveshjen ose do të refuzonte ta zgjaste atë kur disa dispozita skadonin pas 15 vjetësh, ne do ta dinim këtë dhe do të kishim shumë kohë për t’u përgjigjur, përfshirë, nëse është e nevojshme, edhe ushtarakisht.
Në vitin 2018, Presidenti Trump e grisi marrëveshjen dhe e zëvendësoi atë me… asgjë.
Në përgjigje, Irani përshpejtoi pasurimin e tij. Z. Trump, në thelb, tani po përpiqet të shuajë një zjarr mbi të cilin hodhi benzinë.
Së dyti, materiali i zbërthyeshëm është një element i nevojshëm, por i pamjaftueshëm për një bombë. Gjithashtu, ju nevojitet një armë shpërthyese. Deri tani – ka mesazhe kontradiktore që vijnë nga brenda administratës Trump – agjencitë tona të inteligjencës besojnë se Irani ende nuk ka marrë një vendim për t’u armatosur. Nëse, dhe kur ta bëjë këtë, Teheranit do t’i duheshin 18 deri në 24 muaj për të prodhuar një pajisje shpërthyese, sipas disa vlerësimeve. Me fjalë të tjera, kishte ende kohë që diplomacia të funksiononte dhe situata nuk ishte as afër emergjencës që e portretizoi zoti Trump.
Së treti, ekspertët me të cilët kam folur kishin dyshime të vërteta në lidhje me aftësinë e Massive Ordnance Penetrator, ose MOP – bombat 30.000 paundëshe unike për arsenalin e Amerikës që u hodhën në vendet bërthamore të Iranit – për të çaktivizuar plotësisht vendin Fordo dhe komponentë të tjerë të varrosur thellë ose të fortifikuar të programit bërthamor të Iranit.
Raportet fillestare sugjerojnë se ndërsa infrastruktura bërthamore e Iranit u dëmtua rëndë, ajo nuk u shkatërrua.
Së katërti, gjatë kohës sime në administratën Biden, duke përdorur opsionin ushtarak, ishim gjithashtu të shqetësuar se Irani kishte ose do të shpërndante rezervat e tij të uraniumit, të pasuruar pak a shumë deri në nivelin e armëve, në vende të ndryshme të sigurta dhe do të ruante centrifuga të mjaftueshme për ta pasuruar më tej atë rezervë në një kohë të shkurtër.
Në këtë skenar, regjimi iranian mund ta fshihte materialin e tij, të merrte dritën jeshile për t’u armatosur dhe të vraponte drejt një bombe. Kështu, sulmi i Trump ka rrezikuar të përshpejtojë atë që duam të parandalojmë. Në këtë rast, mund të provojë një përsëritje të sulmit të Izraelit kundër reaktorit Osirak të Irakut në vitin 1981 – pas sulmit, Sadam Huseini përshpejtoi një program të fshehtë.
Së fundmi, ndërsa nuk ka dyshim se sulmi amerikan i pengoi ambiciet bërthamore të Iranit, Irani mund të rindërtohej shpejt, në vende dhe në thellësi praktikisht imune ndaj sulmeve ajrore, ndërsa në të njëjtën kohë ndiqte armatimin.
Pra, ndërsa programi i tyre është ndërprerë ndjeshëm, dhe blerja e kohës është një gjë e mirë, kjo nënvizon se qëndrimi pas JCPOA-s ishte opsioni më i mirë. Na bleu të paktën 15 vjet. Dhe shmangu rrezikun e hakmarrjes iraniane – siç ishin sulmet me raketa të së hënës të drejtuara ndaj forcave tona në rajon – si dhe potencialin për përshkallëzim të mëtejshëm, duke përfshirë kërcënimin e rrjedhave globale të naftës përmes Ngushticës së Hormuzit, kryerjen e operacioneve terroriste në tokën amerikane ose kryerjen e sulmeve kibernetike të sofistikuara.
Dhe, ndoshta paradoksalisht, veprimet e zotit Trump ishin të mundura vetëm falë punës së administratave të Obamës dhe Bidenit.
Administrata Obama përshpejtoi zhvillimin e MOP dhe kishte plane emergjence për llojin e operacionit që zoti Trump autorizoi.
Z. Biden udhëzoi ekipin e tij që të provonte, testonte dhe përsoste këto plane. Gjithashtu, në vitin 2023, ne kryem stërvitjen më të madhe të përbashkët ndonjëherë me Izraelin – një lloj prove për këtë veprim të fundit.
Po aq e rëndësishme, Z. Biden mbështeti përpjekjet e suksesshme të Izraelit për të dobësuar rëndë Iranin dhe përfaqësuesit e tij.
Parandalimi dhe mbrojtja aktive e Izraelit kur Irani e sulmoi drejtpërdrejt për herë të parë i lejuan Izraelit të shkatërronte përfaqësuesit e Iranit dhe mbrojtjen e tij ajrore pa një luftë më të gjerë.
Duke vepruar kështu, ne i hapëm rrugën Z. Trump për të negociuar marrëveshjen e re bërthamore për të cilën ai u zotua vite më parë se do të punonte – ose do ta godiste.
Do të doja që ai të kishte përdorur dorën diplomatike që i lamë.
Tani që zari ushtarak është hedhur, mund të shpresoj vetëm se kemi shkaktuar dëmin maksimal – dëm që i jep presidentit ndikimin që i nevojitet për të zbatuar më në fund marrëveshjen që deri më tani nuk ka arritur ta arrijë./New York Times/
Sulmi i Trumpit ndaj Iranit ishte një gabim / shkruan Gazeta Online Reporteri.net.
