Nivelet e larta të plumbit të zbuluara në flokët e Ludwig van Beethoven sugjerojnë se kompozitori mund të ishte helmuar pikërisht nga ky element, i cili mund të ketë kontribuar edhe në sëmundjet që ai duroi gjatë jetës së tij, duke përfshirë shurdhimin. Përveç humbjes së dëgjimit, kompozitori i famshëm klasik pati ankesa të përsëritura gastrointestinale gjatë gjithë jetës së tij pasi përjetoi dy sulme të verdhëzës dhe u përball me sëmundje të rënda të mëlçisë.
Besohet se Beethoven vdiq nga sëmundja e mëlçisë dhe veshkave në moshën 56-vjeçare. Por procesi i të kuptuarit se çfarë i shkaktoi problemet e tij të shumta shëndetësore ka qenë një enigmë shumë më e ndërlikuar, një gjë që edhe vetë Beethoven shpresoi deri në fund se mjekët do ta zgjidhnin.
Kompozitori shprehu dëshirën që sëmundjet e tij të studiohen dhe të ndahen me njerëzit në mënyrë që “sa të jetë e mundur të paktën bota do të pajtohet me mua pas vdekjes sime”. Një ekip ndërkombëtar studiuesish u nisën gati një dekadë më parë për të përmbushur pjesërisht dëshirën e Beethoven-it duke studiuar flokët e tij. Duke përdorur analizën e ADN-së, ekipi përcaktoi se cilat prej tyre i përkisnin vërtet kompozitorit dhe cilat ishin të rreme.
Gjetjet e publikuara në një raport të marsit 2023, zbuluan se Beethoven kishte faktorë të rëndësishëm rreziku gjenetik për sëmundjen e mëlçisë dhe një infeksion të hepatitit B përpara vdekjes së tij. Por rezultatet nuk dhanë ndonjë njohuri mbi shkaqet themelore të shurdhimit të tij, i cili filloi që në të 20-at e tij, ose për problemet e tij gastrointestinale. Gjenomi i Beethoven u bë i disponueshëm publikisht, duke ftuar studiues në mbarë botën për të hetuar pikëpyetjet e vazhdueshme rreth shëndetit të Beethoven.
Përveç përqendrimeve të larta të plumbit, gjetjet e fundit treguan arsenik dhe merkur në flokët e kompozitorit gati 200 vjet pas vdekjes së tij. Lajmi u botua të hënën në revistën Clinical Chemistry. Këto të dhëna mund të ofrojnë një dritare të re jo vetëm për të kuptuar sëmundjet kronike shëndetësore të Beethoven, por nuancat e ndërlikuara të jetës së tij si kompozitor.
Christian Reiter, tani zëvendësdrejtor në pension i Qendrës së Mjekësisë Ligjore në Universitetin Mjekësor të Vjenës, kishte studiuar më parë një mostër flokësh që i atribuohej Beethoven. Ai shkroi dhe publikoi një punim në vitin 2007 pasi përcaktoi se kishte nivele të larta të plumbit në flokë dhe sugjeroi se ai mund të ketë kontribuar në shurdhimin e kompozitorit dhe potencialisht vdekjen e tij.
Studimi i tij u rrëzua në vitin 2023 kur u zbulua se flokët që ai analizoi nuk i përkisnin Beethoven-it, por një gruaje. Në atë kohë studiuesit nuk i testuan mostrat e vërtetuara të flokëve të Beethoven nëse kishin përmbajtje plumbi.
Kështu mbeti pyetja: A pësoi Bethoven helmim nga plumbi? Një ekip i veçantë kërkimor përdori dy metoda të ndryshme për të kërkuar prova të plumbit në dy tufëza të vërtetuara të flokëve të Beethoven. Ishte shumë e zakonshme gjatë jetës së Beethoven-it që njerëzit të mblidhnin dhe të mbanin tufa flokësh nga njerëzit e dashur ose të famshëm. Hulumtimi më i ri zbuloi nivele tepër të larta të plumbit në të dy mostrat. Njëra e kishte 64 herë më të lartë se niveli i pritshëm dhe tjetra në 95 herë më të lartë.
“Këto nivele konsiderohen si helmim nga plumbi” – tha autori kryesor i studimit Nader Rifai, profesor i patologjisë në Shkollën Mjekësore të Harvardit dhe drejtor i kimisë klinike në Spitalin e Fëmijëve në Boston. “Nëse hyni në ndonjë dhomë urgjence në Shtetet e Bashkuara me këto nivele, do të shtroheni menjëherë dhe do t’i nënshtroheni terapisë chelation” –tha ai.
Nivelet e larta të plumbit si ato të zbuluara në flokët e Beethoven “zakonisht lidhen me sëmundje gastrointestinale dhe renale dhe ulje të dëgjimit, por nuk konsiderohen mjaft të larta për të qenë shkaku i vetëm i vdekjes”, shkruajnë autorët e studimit. Për shkak se studiuesit nuk kanë mostra flokësh më të hershme në jetën e Beethoven, është e pamundur të kuptohet kur filloi helmimi me plumb, tha Meredith.
Autorët e studimit nuk besojnë se helmimi nga plumbi ishte i vetmi përgjegjës për vdekjen ose shurdhimin e Beethoven. Por ai përjetoi simptoma të helmimit nga plumbi gjatë gjithë jetës së tij, duke përfshirë humbjen e dëgjimit, ngërçet e muskujve dhe anomalitë renale, tha Rifai.
Të dy mostrat e flokëve gjithashtu përmbanin nivele të larta të arsenikut dhe merkurit, rreth 13 deri në 14 herë më shumë se sasia e pritshme, sipas studimit.
Bashkëautori i studimit Paul Jannetto, profesor i asociuar në departamentin e mjekësisë laboratorike dhe patologjisë dhe drejtor laboratori në Mayo Clinic, kreu analizën e mostrave dhe tha se kurrë nuk kishte parë nivele kaq të larta të plumbit.
Por Rifai tha se pa nivele të krahasueshme plumbi edhe kur kreu kërkime në dy fshatra në Ekuador, ku tregtia kryesore është lustrimi i pllakave me plumb nga bateritë. Fshatarët atje përjetuan vonesa mendore, humbje dëgjimi dhe anomali hematologjike, të cilat janë të zakonshme në helmimin nga plumbi, tha ai.
Nuk dihet sasia mesatare e plumbit në trupat e njerëzve si Beethoven që jetonin në Vjenë gjatë shekullit të 19-të, tha Rifai. Ai tha se shpreson të ketë akses në flokët e vjetra që njerëzit kanë nga familjet e tyre për të përcaktuar nivelin bazë të popullsisë në atë kohë pasi nuk ka dokumentacion.
Por si përfundoi Beethoven me kaq shumë plumb, arsenik dhe merkur, në trupin e tij? Substancat ka të ngjarë të jenë grumbulluar gjatë dekadave të jetës së kompozitorit përmes ushqimit dhe pijeve, tha Rifai.
Bethoven dihej se pëlqente verën, ndonjëherë pinte një shishe në ditë. Një praktikë e zakonshme që daton të paktën 2,000 vjet më parë, krijimi i verës së plumbit që përfshin shtimin e acetatit të plumbit si një ëmbëlsues dhe ruajtës, tha Rifai. Në atë kohë, plumbi u përdor gjithashtu në prodhimin e qelqit për t’i dhënë qelqit një pamje më të qartë dhe tërheqëse.
Bethoven gjithashtu pëlqente të hante peshk dhe në atë kohë, lumi Danubi ishte një burim i madh industrie, që do të thotë se mbeturinat përfundonin në të njëjtin lumë që ishte një burim peshku i kapur për konsum dhe se peshku me gjasë përmbante arsenik dhe merkur, tha Rifai
Raporti vlerëson për herë të parë se nivelet e plumbit tregojnë për një tjetër shkak të mundshëm për sëmundjen e veshkave të Beethoven në muajt para vdekjes së tij dhe bllokimin e mëlçisë që ai përjetoi në fund të jetës së tij, tha Meredith.
Helmimi nga plumbi duket të jetë faktori i katërt që kontribuoi në bllokimin e mëlçisë së tij, përveç gjeneve që e predispozuan Beethoven-in ndaj sëmundjes së mëlçisë, infeksionit nga hepatiti B dhe prirjes së tij për të pirë alkool, tha Meredith.
Kompozitori u shkroi një letër vëllezërve të tij në 1802 duke kërkuar që mjeku i tij, Johann Adam Schmidt, të përcaktojë dhe të ndajë natyrën e “sëmundjes” së tij pasi Beethoven të kishte vdekur. Letra njihet si Testamenti i Heiligenstadt. Por dokumentet e mbajtura nga mjeku i preferuar i Beethoven, i cili vdiq 18 vjet para pacientit të tij, kanë humbur.
Në letrën e vitit 1802 drejtuar vëllezërve të tij, Beethoven pranoi se sa i pashpresë ndihej si një kompozitor që po luftonte me humbjen e dëgjimit, por puna e bëri që të mos bënte një jetë të dëshpëruar. Ai tha se nuk donte të largohej “përpara se të kisha prodhuar të gjitha veprat që ndjente dëshirën për t’i kompozuar”.
“Njerëzit thonë, “muzika është muzikë”. Pse duhet të dimë për ndonjë nga këto gjëra?’ Por në jetën e Beethoven, ka një lidhje midis vuajtjes së tij dhe muzikës,” tha Meredith.
7 maji shënoi 200 vjetorin e shfaqjes së parë të Simfonisë së Nëntë të famshme të Beethoven-it, e cila konsiderohet kryesisht si vepra e tij më e madhe dhe simfonia e tij e fundit. Plotësisht i shurdhër në atë kohë, Beethoven ishte në skenë si një nga dirigjentët, por orkestra u udhëzua të ndiqte drejtimin e mikut të Beethoven, i cili ishte gjithashtu në skenë. Koncerti shënoi një nga momentet më triumfuese në jetën e Beethoven-it dhe këngëtaret e kthyen atë për t’u përballur me turmën teksa duartrokisnin dhe tundnin shamitë e tyre drejt muzikantit të dashur, tha Meredith.
Tre ditë më vonë, Bethoven u mblodh me tre nga miqtë e tij që e ndihmuan të organizonte koncertin. Ajo që fillimisht dukej si një darkë për të shpërblyer miqtë e tij, në fakt përfundoi me Bethovenin duke bërtitur dhe duke i akuzuar ata se e kishin mashtruar për të fituar para.
Shpërthimi ishte ironik, duke pasur parasysh se Bethoven ishte frymëzuar teksa punonte në Simfoninë e Nëntë pjesërisht nga poema e Friedrich Schiller “Ode to Joy” dhe temat përmbyllëse të simfonisë përfshijnë të jetuarit në paqe dhe harmoni me njëri-tjetrin, tha Meredith. Por mbi një skicë që Beethoven bëri për Simfoninë e Nëntë, ai përfshiu fjalën franceze “dëshpërim”.
“Kur shikon mbrapa jetën e tij, është një jetë plot dëshpërim. Ai shkoi i shurdhër. Ai kurrë nuk gjeti një grua që të mund të qetësohej për ta dashuruar. Ai kishte probleme të tmerrshme me barkun që kur ishte fëmijë. Ai e kishte vërtet të vështirë të mbante marrëdhënie me njerëzit” – tha Meredith. “Nëse e kuptoni se sa dhimbje kishte dhe paranojën që përjetoi nga shurdhimi, kjo e bën të gjithë historinë e Simfonisë së Nëntë shumë më komplekse.” ©CNN, përshtati në shqip LAPSI.al
ADN-ja e një fije floku zbulon shkakun e vdekjes së Beethoven appeared first on Lapsi.al.
