Shërbimi Federal i Inteligjencës Zvicerane ka thënë se më në fund do të hapë dosjet e vulosura prej kohësh mbi kriminelin famëkeq nazist të luftës Josef Mengele, por pa thënë se kur.
Mengele iku nga Evropa pas Luftës së Dytë Botërore dhe për vite me radhë ka pasur thashetheme se ai kaloi kohë në Zvicër, edhe pse për të ishte lëshuar një urdhër arresti ndërkombëtar.
Historianët kanë kërkuar vazhdimisht qasje në dosje, por deri më tani autoritetet zvicerane kanë refuzuar.
Mengele ishte një mjek që shërbeu në Waffen SS të Gjermanisë. Ai u dërgua në kampin e shfarosjes së Aushvicit në Poloninë e pushtuar nga nazistët, ku ai përzgjodhi ata që do të dërgoheshin në dhomat e gazit ku vdiqën rreth 1.1 milion njerëz.
I njohur si “Engjëlli i Vdekjes”, ai gjithashtu përzgjodhi të burgosur, kryesisht fëmijë dhe binjakë, për eksperimente mjekësore sadiste, përpara se t’i dërgonte edhe ata drejt vdekjes.
Pas luftës, Mengele, si shumë nazistë të rangut të lartë, ndryshoi shpejt si uniformën ashtu edhe emrin e tij.
Me ndihmën e një identiteti të rremë, atij iu dhanë dokumente udhëtimi të Kryqit të Kuq në konsullatën zvicerane në Gjenova, në Italinë veriore, dhe i përdori ato për të ikur në Amerikën e Jugut.
Kryqi i Kuq kishte për qëllim që dokumentet t’u jepeshin mijëra njerëzve në të gjithë Evropën që ishin zhvendosur ose kishin mbetur pa shtetësi nga lufta, por nazistët që kërkonin t’i shpëtonin ndjekjes penale arritën t’i siguronin ato, diçka për të cilën Kryqi i Kuq më pas ka kërkuar falje.
Zyra e Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq në Gjenova lëshoi këto pasaporta me emra të rremë për kriminelët nazistë të luftës (nga e majta në të djathtë) Josef Mengele, Klaus Barbie dhe Adolf Eichmann.
Por, çfarë lidhje ka Mengele me Zvicrën?
Edhe pse iku nga Evropa në vitin 1949, Mengele thuhet se kaloi pushime për ski në Alpet Zvicerane me djalin e tij Rolf në vitin 1956. Ky informacion ka qenë i njohur që nga vitet 1980. Zyrtarisht, pas kësaj, ai e kaloi pjesën tjetër të jetës së tij në Amerikën e Jugut.
Por historiania zvicerane Regula Bochsler gjithmonë pyeste veten nëse Mengele do të kthehej përsëri, dhe më e rëndësishmja, pasi një urdhër-arresti ndërkombëtar për të ishte lëshuar në vitin 1959.
Bochsler, ndërsa po hulumtonte rolin e mundshëm të Zvicrës si një vend tranziti për nazistët që iknin, zbuloi se në qershor të vitit 1961 shërbimi austriak i inteligjencës i paralajmëroi zviceranët se Mengele po udhëtonte me një emër të rremë dhe mund të ndodhej në territorin zviceran.
Ndërkohë, gruaja e Mengeles kishte marrë me qira një apartament në Cyrih dhe kishte aplikuar për leje qëndrimi të përhershme.
“Duket se ka prova që Mengele po planifikonte një udhëtim në Evropë në vitin 1959”, tha historiani për BBC-në. “Pse znj. Mengele mori me qira një apartament në Cyrih?”
Apartamenti ndodhej në një periferi modeste dhe familja Mengele kishte pasurinë për diçka shumë më të shtrenjtë. Por ishte afër aeroportit ndërkombëtar.
Bochsler arriti të shihte dosjet e policisë së Cyrihut, të cilat vërtetonin se në vitin 1961 apartamenti ishte vënë nën mbikëqyrje; policia madje vuri re se znj. Mengele po ngiste Volkswagen-in e saj, e shoqëruar nga një burrë i paidentifikuar.
Por a ishte burri i saj?
Në vitin 2019, Bochsler aplikoi në Arkivin Federal Zviceran për të parë edhe dosjet e tyre. Ajo u refuzua. Dosjet janë të vulosura deri në vitin 2071 për arsye sigurie kombëtare dhe për mbrojtjen e familjes. Bochsler nuk ishte as e para dhe as e fundit që u refuzua. Në vitin 2025, historiani tjetër Gérard Wettstein u përpoq përsëri. Edhe ai u refuzua.
“Më dukej qesharake”, i tha ai BBC-së. “Për sa kohë që ato janë të mbyllura deri në vitin 2071, kjo nxit konspiracionin, të gjithë thonë ‘duhet të kenë diçka për të fshehur’.”
Mengele ka qenë subjekt i misterit, thashethemeve dhe komplotit për dekada të tëra. Ai nuk u arrestua kurrë, e lëre më të dënohej për krimet e tij të tmerrshme. Kur vdiq në Brazil në vitin 1979, u varros me një emër të rremë. Por thashethemet vazhduan të qarkullonin.
Në vitin 1985, trupi i tij u zhvarros dhe më në fund në vitin 1992, testet e ADN-së konfirmuan se trupi ishte i tij. Mjeku i tmerrshëm i Aushvicit kishte vdekur. ©LAPSI.al
Zvicra do hapë dosjet sekrete të “Engjëllit të vdekjes”, mjekut nazist të Aushvicit appeared first on Lapsi.al.
