“Dita me diell, e ngrohtë, e butë ishte mirëpritur nga prilli”. E gjelbra sapo kishte lindur, gjethet tashmë kishin filluar të mposhtnin të bardhën e luleve. Nga pasditja, teksa gruaja ime, Aleksandra, po përgatiste darkën, dola me djalin tonë 8-vjeçar, Eurekën, për të marrë pak ajër të pastër. Në oborrin e pallatit tonë të madh, me 6 hyrje, papritmas u përplasa me shokun tim, Tolik, i cili banonte një kat më lart. “E dëgjove për Çernobilin?” – turfulloi në vend të fjalës “përshëndetje”.
“Jo…” – thashë me një grimasë indiference. “Çfarë ndodhi atje?” “Diçka ndodhi dje… një aksident në termocentralin bërthamor…”. Fatkeqësitë dhe aksidentet nuk janë befasuese në epokën moderne të teknologjisë. Ato ndodhin gjatë gjithë kohës, në fabrika, miniera, hekurudha, rrugë, dete, aeroplanë… kudo! A ka ndodhur diçka në termocentralin bërthamor? Nuk është asgjë. Ata do ta rregullojnë atë. Kështu mendova dhe e harrova. Dita po mbyllej normalisht, plot bukuri pranverore. Ishte 27 prill 1986”.
26 prilli 1986 është një datë e skalitur në kujtesën e njerëzimit. Për ata që e jetuan atë, ishte fillimi i një epoke terrori dhe trazirash. Ivan Abramov, gazetar dhe shkrimtar, si shumë nga bashkatdhetarët e tij në Bashkimin Sovjetik të atëhershëm, kishte pak njohuri për fatkeqësinë që po ndodhte në termocentralin bërthamor të Çernobilit. Ajo që fillimisht dukej si një aksident i thjeshtë në një nga reaktorët, u shndërrua në një nga katastrofat bërthamore më të rënda në historinë e njerëzimit. Duke folur pas 39 vitesh, Ivan Avramov “zgjidh” fillin e atyre ditëve në një rrëfim.
“Teksa më vonë njoftimet për Çernobilin filluan të bëheshin më të detajuara, Moska, si burimi kryesor i informacionit, ishte optimiste dhe u përpoq të qetësonte botën. Ukraina dhe republikat e tjera sovjetike kishin marrë një festë për Ditën e 1 Majit, ndërsa gazetarët e tjerë sovjetikë po përgatiteshin për festën. Parada zyrtare në Khreschatyk 1986 nuk ishte ndryshe nga të tjerat. Drejtuesit e partisë dhe të qeverisë përshëndetën marshimet e punëtorëve, me portrete të liderëve, parulla me çekiç dhe drapër që valëviteshin mbi kokat e tyre. “Por askush nuk na tha, as neve dhe as dhe qindra mijëra banorëve të tjerë të Kievit se ato ditë do të kishte qenë më mirë të qëndronim të mbyllur në shtëpitë tona dhe të mos bridhnim rrugëve pa u kujdesur, pasi radioaktiviteti po shpërndahej me tërbim.”
2 maji 1986 dukej si një ditë normale dhe qyteti kishte qetësinë e rutinës së zakonshme. Pranvera kishte ardhur në Kiev (është rreth 90 km larg Çernobilit) me bukurinë e saj klasike. Abramov, si çdo ditë, doli në mëngjes për të marrë qumësht të freskët nga kioska, pa dyshuar për të keqen që tashmë kishte filluar të shpalosej në termocentralin bërthamor të Çernobilit. Para se të hante mëngjesin, një informacion filloi të qarkullonte mes njerëzve, jo nga burime zyrtare, por gojë më gojë. Qumështi që kishte blerë mund të ishte i ndotur dhe duhet ta hidhte menjëherë. Po atë mbrëmje, teksa po shkonte në shtëpi, kuptoi se çfarë kishte ndodhur kur televizioni nisi të transmetonte lajme të vogla për një aksident në termocentralin bërthamor. Megjithëse informimi fillestar ishte qetësues, e vërteta u zbulua më vonë në përmasat e saj të plota. Radioaktiviteti po përhapej në të gjithë zonën. Qyteti i Kievit u tregua i papërgatitur për t’u përballur me një fatkeqësi të tillë.
“Nëse nuk gabohem, kishim 4 ditë pushim radhazi: 1 dhe 2 maj (të enjten dhe të premten) dhe më pas të shtunën dhe të dielën”. Kështu, mëngjesin e 2 majit, vrapova në kioskë për të marrë qumësht të freskët dhe të nesërmen mësova, jo nga televizioni apo radioja, por nga thashethemet gojë më gojë se nuk duhet ta pimë, sepse ka të ngjarë të ishte i kontaminuar me radionuklide, me cezium dhe stroncium që tingëllonte më e frikshme nga të gjitha. “Dhe kështu e derdha qumështin, tre ose katër litra, në lavamanin e kuzhinës” – tregon Abramov.
Kur u kthye në punë më 5 maj, lajmet ishin alarmante. Fatkeqësia bërthamore ishte më e rëndë se sa dukej dhe qyteti i Pripyat, afër Çernobilit, u evakuua plotësisht. E gjithë popullsia e Kievit vraponte për të shpëtuar fëmijët e tyre nga rrezatimi, transporti ishte bllokuar dhe biletat për çdo mjet transporti ishin shitur. Qyteti dhe vendi po përballeshin me një kërcënim të padukshëm, të pamëshirshëm.
“Kur shkova në punë më 5 maj dhe e diskutova me kolegët e mi, mësova se situata ishte shumë më e keqe nga sa dukej, se aksidenti në reaktorin nr. 4 të Çernobilit ishte i rëndë, se popullsia e qytetit të Pripyat (45 000 banorë) do të evakuohej plotësisht dhe se e gjithë popullsia e Kievit kishte filluar të merrte rrezatim. Disa nga kolegët që kishin kontakte ose njohje në pozita të larta, tashmë kishte arritur të gjenin një biletë për të ikur. “Biletat ishin shitur. Nuk kishte më bileta për trena, tramvaje, autobusë apo avionë.”
Ditët e para të trazirave sollën një ndjenjë domosdoshmërie. Ivan Avramov, me djalin e tij, iku në jug në atdheun e tij, Urzuf, fshati i prindërve të tij, me shpresën për të mbrojtur familjen e tij nga radioaktiviteti. Aty vendasit ishin të shqetësuar dhe diskutonin për zhvillimet e fundit, pa e kuptuar plotësisht shkallën e fatkeqësisë.
“5 maji ishte festa ime profesionale, “Dita e shtypit Sovjetik” dhe u kujtova shpresën time të vetme. Shkova te arkëtari i Unionit të Gazetarëve të Ukrainës dhe bleva dy biletat e fundit për të nesërmen, për fluturimin Kiev – Zhdanov (tani Mariupol) dhe kështu së bashku me djalin tim u nisëm në jug, për në bregdetin e detit Azov, në fshatin e lindjes, ku jetonin babai dhe nëna ime e ndjerë. Atje mu desh t’u përgjigjesha shumë pyetjeve të bashkëfshatarëve, pa shkaktuar panik, natyrisht, dhe u thashë njerëzve më të besuar se, sipas thashethemeve, gratë shtatzëna që ishin afër qendrës bërthamore të katastrofës u këshilluan të bënin një abort, sepse askush nuk e dinte se si do të lindte fëmija i tyre. Në Kiev po zhdukej gjithçka, veçanërisht jodidi i kaliumit për të mbrojtur gjëndrën tiroide sepse aksidenti kishte shkaktuar emetim të jodit radioaktiv…”.
Pas disa ditësh, duke u kthyer në Kiev, Abramov kuptoi se situata po përkeqësohej dita – ditës. I gjithë qyteti ishte në trazira dhe qeveria po përpiqej të qetësonte njerëzit, pa zbuluar të vërtetën e plotë. Pastruesit e Çernobilit, heronj dhe viktima në të njëjtën kohë, po punonin heroikisht. Helikopterët fluturonin vazhdimisht mbi qytet, duke mbajtur thasë me rërë për të bllokuar radioaktivitetin.
“Duke lënë djalin tim me gjyshërit e tij, u ktheva menjëherë në Kiev, ku mësova se nuk kishte asnjë parashikim optimist për situatën. Heronjtë që përpiqeshin të përballonin katastrofën në termocentralin bërthamor po vazhdonin punën e tyre dhe dëgjova helikopterët që fluturonin mbi shtëpitë e Kievit, që shkonin drejt Çernobilit, të ngarkuar me thasë rëre. Sapo mbërrije në shtëpi, duhej të laheshe menjëherë, të shkundje dhe të laje rrobat që kishe veshur, dhe të bëje shumë gjëra të tjera, megjithatë, më kujtohet diçka që më shponte fytin ato ditë.
“Duke u kthyer në Kiev, Ivan zbuloi se e keqja ishte përhapur tani në të gjithë Ukrainën, me qindra mijëra njerëz që po përpiqeshin të frenonin pasojat. Ai kujton shokun e tij, Edik Smirnov, i cili kishte humbur jetën disa vite më vonë nga kanceri, një nga heronjtë që nuk u harruan kurrë.
“Ata njerëz shpëtuan jo vetëm atdheun e tyre, por edhe gjithë Evropën pasi erërat veriore që bartën retë radioaktive mund t’i dërgonin, ndoshta edhe në të gjithë botën”. Sot e dimë se të prekurit nga katastrofa e Çernobilit numërojnë 526 250 njerëz. Më kujtohet fqinji im Edik Smirnov, shtëpia e tij ishte pikërisht përballë tonës. Nëna e tij ishte greke dhe babai rus. Ai ishte 6-7 vjet më i vogël se unë dhe kur ishim fëmijë, e kisha shpëtuar nga mbytja në lumë. Edik ishte likuidator në Çernobil dhe disa vite më vonë, i ri, pak më shumë se 40 vjeç, vdiq nga kanceri. Jam i sigurt se emri i tij, si emrat e dhjetëra mijëra heronjve të tjerë likuidues, është futur në listën e dëshmorëve të Çernobilit, nga e cila nuk arrita ta shpëtoja…”.
Historia e Abramovit është një rrëfim i vërtetë i pasojave të veprimeve tona dhe një kujtesë se, edhe në momentet e pasigurisë dhe frikës, solidariteti, përgjegjësia personale dhe lufta për mbijetesë mbeten armët tona më të rëndësishme për mbijetesën. ©Përshtati në shqip LAPSI.al
Rrëfimi/ Ç’ndodhi në Kiev 39 vjet më parë gjatë katastrofës së Çernobilit appeared first on Lapsi.al.
