The Economist
Përktheu: Vizionplus.tv
Forcat e mbrojtjes ajrore të vendeve arabe u bënë objekt lëvdatash kur ndihmuan për të shmangur sulmin e Iranit ndaj Izraelit në prill.
E megjithatë shtetet arabe zakonisht nuk lavdërohen për aftësitë e tyre luftarake; shumë kanë reputacion të keq ushtarak.
Ata janë poshtëruar vazhdimisht në luftërat me Izraelin. Ato rezultuan të paefektshme gjatë luftës së Gjirit të vitit 1991; Egjipti vendosi dy divizione të blinduara kundër Irakut, por Amerika i tejkaloi shpejt kur ata luftuan për të kapërcyer rezistencën e forcave të Sadamit.
Vendet e tjera të Gjirit, si Arabia Saudite, siguruan vetëm një pjesë të vogël të trupave. Kohët e fundit, megjithë mbështetjen e konsiderueshme ushtarake amerikane, ndërhyrja e udhëhequr nga sauditët në Jemen ishte e paefektshme.
Problemi nuk është mungesa e parave apo pajisjeve. Shpenzimet e kombinuara ushtarake në gjashtë vendet e Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit (GÇ) plus Egjiptin dhe Jordaninë arrijnë pak më shumë se 120 miliardë dollarë në vit (anëtarët evropianë të NATO-s shpenzuan 380 miliardë dollarë në 2023). Së bashku ata mund të bëjnë gati 944,000 trupa (shih hartën), 4,800 tanke dhe 1,000 avionë luftarakë.
Egjipti dhe Jordania janë ndër përfituesit më të mëdhenj të ndihmës ushtarake amerikane, duke marrë rreth 1.7 miliardë dollarë në vit mes tyre.
Pjesa më e madhe e këtyre parave shpërdorohen. Forcat e armatosura arabe shpesh harxhojnë pajisje të kota si avionët luftarakë që nuk janë të përshtatshëm për kërcënimet asimetrike me të cilat përballen, argumenton Paul Collins, një ish-atashe i mbrojtjes britanike në Kajro.
Blerjet e mëdha përgjithësisht përdoren për të fituar ndikim me qeveritë perëndimore, sugjeron Andreas Krieg nga King’s College në Londër. Blerjet e avionëve F-15, Rafale dhe Typhoons nga Katari kanë blerë në fakt favore në Uashington, Paris dhe Londër.
Biznesi i blerjes, armatosjes dhe mirëmbajtjes së avionëve luftarakë është një makineri parash. Gjatë dhjetë viteve të fundit në Arabinë Saudite, 54% e importeve të armëve sipas vlerës u shpërndanë u shpenzuan në avionë. Ky obsesion me fuqinë ajrore në përgjithësi vjen në kurriz të degëve të tjera të shërbimit, si ushtria dhe marina.
Në të vërtetë shtetet, prosperiteti i të cilave varet nga aksesi në transportin tregtar, I kushtojnë shumë pak vëmendje marinave të tyre. Flotat janë të vogla dhe zakonisht të fokusuara në rojen bregdetare.
Atyre u mungojnë gjithashtu sensorët dhe interceptorët e mëdhenj të paralajmërimit të hershëm që janë të dobishëm për mbrojtjen e avancuar në det.
Ata kanë luajtur një rol të kufizuar në mbrojtjen e sulmeve të Houthi në Detin e Kuq. Për dekada, shumë shtete panë pak arsye për të investuar duke pasur parasysh mbrojtjen detare amerikane dhe britanike, vëren David Roberts, gjithashtu nga King’s College në Londër.
Edhe ata që kanë filluar të investojnë përballen me mungesa serioze të trupave. Marina e Katarit ka porositur shtatë anije të reja nga Italia. Ajo do të ketë nevojë për 660 marinarë shtesë për t’i operuar ato, ekuivalente me një të katërtën e personelit të saj aktual detar.
Më e rëndësishmja, megjithatë, ushtritë arabe përgjithësisht pasqyrojnë tiparet autoritare të sundimtarëve të tyre.
Komandantët ushtarakë janë të vështirë t’u ofrojnë ushtarëve të rangut të lartë pavarësinë dhe lirshmërinë enevojshme për operacionet e armëve të kombinuara, siç është e zakonshme në Perëndim.
Ushtrimet stërvitore shpesh kanë pak ngjashmëri me realitetin e luftimit, vëren z. Krieg. Ushtritë arabe trajtohen gjithashtu si garda pretoriane.
Garda Kombëtare e Arabisë Saudite prej 130,000 trupash është forca mbrojtëse personale e familjes në pushtet. Në Egjipt, ushtria drejton një perandori të madhe tregtare që merret me gjithçka, nga vendpushimet e pushimeve deri te firmat e ndërtimit.
Disa shpresojnë se ushtritë arabe mund të ofrojnë një forcë paqeruajtëse në Gaza, por ekspertët janë skeptikë se forcat e tyre kanë mjetet operacionale për t’u përfshirë në luftime të nivelit të lartë.
Megjithatë në këto ushtri ka xhepa të përsosmërisë ushtarake. Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Jordania kanë ushtri të afta dhe profesionale, veçanërisht forcat e tyre speciale dhe pilotët.
Në vitin 2015, forcat speciale të Emirateve kryen një sulm kompleks amfib në qytetin port të Adenit, që u bëri përshtypje vëzhguesve perëndimorë. Jordania ka kryer fluturime të rregullta ndihmash mbi Gaza, një mision i vështirë mbi brezin e dendur. Forcat elitare më të vogla, të trajnuara mirë, kanë lejuar të lulëzojë shpirti motivues i trupave. Por ekspertiza e specializuar shpesh importohet: garda presidenciale e Emirateve të Bashkuara Arabe dhe forcat speciale kanë sjellë disa këshilltarë të huaj, shumica prej tyre ish-oficerë perëndimorë, dhe komandohen nga një gjeneral australian.
Për më tepër, duket se ka një bashkëpunim të pjesshëm. Parandalimi i sulmit të Iranit ndaj Izraelit, megjithëse i kontrolluar nga Amerika, nuk do të ishte i mundur pa një shkallë të konsiderueshme të koordinimit arab, mendon zoti Collins. Që nga viti 2019, kur një sulm me dron, ndoshta nga Irani, ndaloi gati gjysmën e prodhimit të naftës saudite, Gjiri dhe shtetet e tjera arabe kanë filluar të integrojnë sistemet e tyre të mbrojtjes ajrore.
Disa ekspertë sugjerojnë se shumë njësi të mbrojtjes ajrore të Gjirit janë më të aftë se homologët e tyre evropianë. Në vitin 2022, një pjesë e vogël e kombeve arabe madje iu bashkuan Izraelit si pjesë e një aleance rajonale të mbrojtjes ajrore të udhëhequr nga Amerika, e fokusuar në bashkimin e sistemeve të ndryshme të zbulimit të radarëve.
Disa janë ende të kujdesshëm: “Nuk ka asgjë në fushën teknike që po e pengon integrimin e gjërave si mbrojtja ajrore,” vëren zoti Pollack. “E gjitha ka të bëjë me politikën.”
Por ndryshimet e mëdha politike në vend mund të krijojnë terrenin për reforma ushtarake.
Të vetëdijshme për tranzicionin e ardhshëm të energjisë, monarkitë e Gjirit duan të riformësojnë ekonomitë dhe shoqëritë e tyre. Ata po i zhvendosin paratë e tyre drejt teknologjisë së avancuar ushtarake, duke përfshirë qendrat kërkimore të inteligjencës artificiale, në vend të platformave të shtrenjta konvencionale.
Qeveritë shpresojnë se shpenzimet për pajisjen ushtarake të çuditshme do të krijojnë efekte të përhapura në ekonominë civile. Por mund të mos bëjë shumë për të përmirësuar reputacionin e tyre ushtarak. /vizionplus.tv
