Shumë pak liderë politikë e kuptojnë ritmin me të cilin po ecën përpara inteligjenca artificiale.
Për dekada, përparimi teknologjik është matur me një ritëm të njohur si “Ligji i Moore” (Moore’s Law), i quajtur sipas Gordon Moore, bashkëthemeluesit të Intel, i cili vuri re se numri i tranzistorëve në një mikroçip dyfishohet përafërsisht çdo 18 deri në 24 muaj.
Tani, po i afrohemi “Ligjit të Nadella-s” (Nadella’s Law). “Ashtu si me Ligjin e Moore, ku pamë dyfishim të performancës çdo 18 muaj në AI, tani kemi filluar të shohim këtë dyfishim çdo gjashtë muaj,” tha Satya Nadella, CEO i Microsoft, në konferencën vjetore Ignite të kompanisë në vitin 2024.
Njëra është se po i afrohemi shpejt një bote ku agjentët e AI-së mund të prodhojnë autonomisht përparime shkencore. AI tashmë po përdoret në fusha si bioteknologjia, ku modelet e AI-së shfrytëzojnë kërkimet biologjike për të kryer shpejt eksperimente që mund të gjenerojnë risi në prodhimin e ushqimit, mjekësi dhe mbrojtjen e mjedisit. Në fushën e shkencës së materialeve, AI po përdoret për të dizajnuar materiale të reja për përdorim në prodhimin e energjisë, mjekësi, ndërtim, elektronikë dhe hapësirë ajrore. Së shpejti, modelet e AI-së mund të kryejnë të gjithë metodën shkencore pa ndërhyrjen e njeriut.
Zhvillimi tjetër është “AI agjentike” (agentic AI) që mund të kryejë detyra gjithnjë e më komplekse të vendit të punës pa ndërhyrjen e njeriut. Ky përparim, që ekspertët thonë se ndoshta është vetëm një vit larg, do ta riformësojë vendin e punës. Produktiviteti do të rritet, natyra e punës së zyrës dhe numri i punonjësve të tillë do të ndryshojë ndjeshëm. Puna njohëse (knowledge work) së shpejti do të zhvillohet plotësisht në botën digjitale, dhe kur AI të jetë më e mirë se njerëzit në programim, do të ketë tronditje të mëdha në tregun e punës. Për ata në kërkimin shkencor, punë ndihmëse ligjore, kontabilitet, analiza, dizajn grafik dhe çdo punë fillestare në zyrë, dita kur AI do të bëjë punën tuaj mund të jetë vetëm dy deri në tre vjet larg.
Ky trend i zëvendësimit të punës do të shtrihet shumë përtej zyrave, pasi automjetet pa shofer do të nxjerrin nga puna shoferët e kamionëve, autobusëve dhe taksive.
Kjo na çon te politika
Në fillim, shumica e organizatave publike dhe private do t’i rezistojnë zhvendosjes masive të numrit të madh të punëtorëve për aq kohë sa të munden. Por kur të godasë recesioni i ardhshëm ekonomik, drejtuesit e këtyre organizatave do të përballen me të parat nga shumë dilema të vështira teksa hartojnë rrugën e së ardhmes. Vjeshtën e kaluar, pamë një paralajmërim të hershëm kur mijëra punëtorë portesh dhe dokesh amerikanë dolën në grevë për paga më të mira, përfitime më të mira dhe mbrojtje kundër “çdo forme automatizimi—të plotë ose të pjesshme—që zëvendëson vendet e punës ose funksionet historike të punës.” Greva përfundoi me një marrëveshje, por jo me një zgjidhje përfundimtare të çështjes së automatizimit. Nëse mendoni se populizmi ka rol të madh në politikë tani, ende s’keni parë asgjë.
Ekziston gjithashtu një dimension gjeopolitik në avancimin e shpejtë të AI-së. Një betejë e ashpër ka filluar tashmë, kryesisht midis SHBA-së dhe Kinës, mbi qasjen te gjysmëpërçuesit, energjia dhe mineralet kritike e të rralla që nevojiten për revolucionin e AI-së. Vendimi i fundit i Trump për t’i lejuar Kinës të blejë çipat më të sofistikuar të Nvidia-s theksoi ndikimin që ka dominimi i Kinës në prodhimin dhe përpunimin e mineraleve kritike e të rralla, të paktën derisa SHBA-ja të zhvillojë kapacitete që ta ngushtojnë këtë avantazh. Por mosbesimi i thellë mes Uashingtonit dhe Pekinit vazhdon pa u zbehur.
Në të kaluarën, fuqia kombëtare ka varur nga gjeografia, forca relative ushtarake, kohezioni i identiteteve tribale, madhësia e popullsisë, besueshmëria e rrjeteve të sigurisë sociale dhe cenueshmëria ndaj ndryshimeve klimatike. Në vitet që do të vijnë, këto tipare do të kenë rëndësi kryesisht për ndikimin që kanë në vendosjen e dominimit në AI. Gara për burimet e AI-së dhe aftësia për t’ua mohuar ato rivalëve do të përcaktojë ekuilibrin e fuqisë në shekullin XXI.
Këtu, SHBA-ja ka avantazhe të rëndësishme—nëse arrin t’i ruajë ato. Amerika ka numrin më të madh të të ashtuquajturve “hyperscalers”, ofrues të shërbimeve cloud që ofrojnë burime të shkallës më të madhe të llogaritjes, ruajtjes dhe rrjetit që AI ka nevojë. Superfuqia e tyre qëndron te aftësia për të zgjeruar shpejt infrastrukturën për të përmbushur kërkesat e miliarda njerëzve. Mendoni për AWS-në e Amazon-it, Google Cloud, Microsoft Azure, Oracle Cloud dhe IBM Cloud. Në mënyrë kritike, SHBA-ja gjithashtu ka ekosistemin financiar, arsimor dhe sipërmarrës më të gjerë në botë për të mbështetur rritjen e vazhdueshme të këtyre kompanive dhe teknologjive që po zhvillojnë.
Fatkeqësisht, qeveria aktuale e SHBA-së ka nisur strategji politike dhe të politikave që do të shkaktojnë dëme të qëndrueshme vetjake. Sulmet e saj ndaj universiteteve amerikane do të lënë gjithnjë e më shumë vendin me më pak financim shkencor, marrëdhënie të prishura midis sektorit publik dhe atij privat, dhe shumë më pak aftësi për të tërhequr studentët dhe punëtorët më ambiciozë, më të talentuar dhe më të kualifikuar ndërkombëtarë. Duke sulmuar miqtë dhe aleatët e Amerikës në mënyra të ndryshme dhe duke i larguar studentët e tyre më të mirë nga universitetet amerikane, Administrata Trump po i detyron të tjerët të hedhin hapa rezervë për bashkëpunimin e ardhshëm dhe shkëmbimin e ideve. Të marra së bashku, këto politika minojnë drejtpërdrejt avantazhet afatgjata konkurruese të Amerikës në garat që do të formësojnë të ardhmen e sigurisë kombëtare dhe mirëqenies.
Politikat e jashtme dhe tregtare të Administratës Trump kanë për qëllim të kapërcejnë këto sfida duke përdorur forcën e SHBA-së për të siguruar përafrim më të ngushtë me miqtë dhe për të kufizuar armiqtë, kryesisht Kinën. Po, kinezët tani kanë modele që mund të konkurrojnë me ato amerikane, përfshirë ato të DeepSeek. Por a do të jenë në gjendje t’i fuqizojnë ato? Kontrolli amerikan i eksporteve të gjysmëpërçuesve dhe përpjekjet për të përafruar prodhues të tjerë me këto masa synojnë t’i ndihmojnë SHBA-së të ruajë avantazhin konkurrues kundër të vetmit sfidues me burime të mjaftueshme për të konkurruar në mënyrë efektive. Asnjë vend tjetër nuk i afrohet.
Gjatë javës së fundit në detyrë, Administrata Biden nxori “Rregullin e Shpërndarjes së AI-së” (AI Diffusion Rule). Ky urdhër vendoste vendet e tjera në tre kategori bazuar në gjasat për të devijuar teknologjitë e ndjeshme të AI-së drejt Kinës, me nivele të ndryshme kufizimesh për secilin grup, veçanërisht për eksportin e modeleve të AI-së me peshë të mbyllur (closed-weight) që nuk janë publike. Në maj, Administrata Trump hoqi dorë nga kjo strategji me tre nivele për të krijuar një set marrëveshjesh “brenda ose jashtë” që zëvendësonte rregullat cilësore se kush mund të ketë qasje në gjysmëpërçuesit amerikanë me një qasje sasiore që kërkon që të paktën 50% e të dhënave të eksportohen në SHBA dhe jo më shumë se 7% të shkojnë në një vend tjetër—lexo Kinë. Kjo strategji e fundit synon, të paktën për aq kohë sa marrëveshja është në fuqi, të sigurojë një pozitë dominuese amerikane në zhvillimin e AI-së. Nuk është për t’u habitur që ky rregull i ri është një pengesë e madhe për Pekinin në negociatat mbi tregtinë SHBA-Kinë dhe çështje të tjera kritike, dhe do ta bëjë shumë më të vështirë arritjen e marrëveshjeve për lloje të ndryshme çështjesh.
Por problemet më të mëdha të krijuara nga përplasjet aktuale të ekipit të Trump me aleatët dhe kundërshtarët janë afatgjata. Nëse ekspertët kanë të drejtë se AI do të ketë efekte vërtet transformuese duke filluar në dy deri në tre vitet e ardhshme, kjo mund të mos ketë rëndësi. Për momentin, dominimi teknologjik i SHBA-së është avantazhi më i madh që ka Uashingtoni.
Me pak fjalë, AI do të ketë efekte transformuese në politikën e brendshme të çdo vendi ku ajo përdoret gjerësisht në fuqinë punëtore. Ajo do të intensifikojë rivalitetin tashmë të ashpër mes Uashingtonit dhe Pekinit—me pasoja të drejtpërdrejta për dhjetëra vende të tjera. Nevoja për të menduar mbi këto pasoja është urgjente. Ky tren tashmë është në lëvizje dhe po fillon të marrë shpejtësi. /Time
Politika dhe Gjeopolitika e Inteligjencës Artificiale / shkruan Gazeta Online Reporteri.net.
